ትዝብት

  • ኮርያ ላይ ሆኜ አድዋን ሳስባት

                           
    ዋና ከተማ ሶኡል፣ ናምዮንግ ዶንግ፣ ዮንግሳን-ጉ (29 Itaewon-ro, Namyeong-dong, Yongsan-gu, Seoul) በሚገኘው የጦርነት መታሰቢያ ሙዝየም ግድግዳዎች ላይ በኮርያ ጦርነት ወቅት ከመላው ዓለም ተሰባስበው ሲዋጉ የተሠዉ ወታደሮች ስም ዝርዝሮች ተጽፈዋል፡፡ በዚህ ዝርዝር ውስጥ ኢትዮጵያ 121 ወታደሮቿን መሠዋቷ ተገልጧል፡፡ ከሁሉም ሀገሮች ብዙ ወታደሮችን ያሰለፈችውና ብዙ ወታደሮቿንም ያጣችው አሜሪካ ናት፡፡ የአሜሪካ ወታደሮች ዝርዝር በየግዛታቸው ረዥሙን ግድግዳ በሁለት እጥፍ ሞልቶታል፡፡
    ይህን ሙዝየም ስጎበኝ ሁለት ነገሮች በሐሳቤ ይመጡ ነበር፡፡ ኢትዮጵያ ሀገራችን በታሪኳ እጅግ ብዙ ጦርነቶችን አድርጋለች፡፡ በጦርነቱ ተጎድተናል፤ በጦርነቱም ተጠቅመናል፡፡ የሕይወት ጥፋት፣ የንብረት ጉዳት ደርሶብን፣ ማኅበራዊ ቀውሶችንም በተሸክመን የተጎዳነውን ያህል ሀገራችንን ከጠላት ጠብቀን በማወቆየታችን ነጻነት የሚያስገኘውን መንፈሳዊና ቁሳዊ ጥቅምም አግኝተናል፡፡ በነጻነታችን ላይ ቆመን ሌሎች ነጻ እንዲሆኑም ታግለናል፡፡ ጦርነቶቻችን የዛሬዋን ሀገራችንንና የዛሬዎቹን ሕዝቦቻችንን አሁን ባሉበት መልክ ሠርተዋቸዋል፡፡ ይህ ሁሉ ቢሆንም የኢትዮጵያን የጦርነት ታሪክ የሚያሳይ አንድም የጦርነት መታሰቢያ ሙዝየም ግን የለንም፡፡
    በኢትዮጵያ ምድር የነበሩ ጦርነቶችን፤ ጦርነቶቹ በሀገሪቱ ላይ ያደረሱትን አዎንታዊና አሉታዊ ተጽዕኖዎች፣ በጦርነቶቹ የነበረውን አሰላለፍ፣ ትጥቅ፣ ስንቅ፣ ወታደራዊ አደረጃጀት፣ የጦርነቱ መሪዎችንና ተሳታፊዎችን፣ የተሠዉ ጀግኖቻችንን፣ የተፈናቀሉ ወገኖቻችንን፣ የወደመ ንብረታችንን፣ የተገኘ ነጻነታችንን ሊያሳይ የሚችል ብሔራዊ ሙዝየም ያስፈልገን ነበር፡፡
    በዚህ ሙዝየም ከጦርነት ጋር የተያያዙ መዛግብት ይቀመጡበታል፣ ከጦርነት ጋር የተያያዙ ቅርሶች ይሰበሰቡበታል፣ ከጦርነት ጋር የተያያዙ ፎቶዎች፣ ሥዕሎችና ቪዲዮዎች ይታዩበታል፤ ጀግኖቹ ይከበሩበታል፤ አጥፊዎቹ ይወቀሱበታል፤ ሀገርን ሀገር አድርጎ ለማቆየት የተከፈለው መሥዋዕት ይዘከርበታል፤ ካለፈው ትምህርት ይወሰድበታል፤ለወደፊቱ ጥንቃቄ ይደረግበታል፡፡ የጦርነት መታሰቢያ ሙዝየም ስለሌለን ከጥንት እስከ ዛሬ አባቶቻችን እንዴት ተጋድለው፣ በምን ተጋድለው፣ ምን ለብሰው ተጋድለው፣ ምን ሰንቀው ተጋድለው፣ እንዴት ዘምተው ተጋድለው፣ እንዴት ተደራጅተው ተጋድለው ይህችን ሀገር እንዳቆዩዋት መልክ ባለው ደረጃ ታሪኩን ለመዘከር አልቻልንም፡፡ የቀድሞ መሣሪያዎቻችን እየጠፉ፣ የቀድሞ ወታደራዊ ማዕረጎች እየተረሱ፣ የቀድሞ የስንቅ ማዘጋጃ ሞያዎችና ዕቃዎች እየቀሩ፣ የቀድሞ የጦርነት ዐውዶች ለሌላ ተግባር እየተቀየሩ ይገኛሉ፡፡ 
    ካለፈው ለመማር ባለመቻላችን ጦርነቶችን ደጋግመናቸዋል፤ ዛሬም ወደ ጦርነት የሚያመራው መንፈሳችን እንዳለ ነው፡፡ ለግጭቶች መፍቻ የሚሆኑ በቂ መንገዶችንም አልተለምንም፡፡ ካለፈው በሚገባ የማይማር የትናንቱን ስሕተት ለመድገም የተረገመ ነው ይባላልና፡፡
    ሌላው ጉዳይ ደግሞ ለሀገራቸው ሲሉ መሥዋዕት የከፈሉ ጀግኖቻችን ጉዳይ ነው፡፡ ለመሆኑ በአድዋ ጦርነት የተሰለፉ ጀግኖች ስም ዝርዝር ይታወቃል? ተጽፎ ሊገኝበት የሚችል ይፋዊ መዝገብስ አለን? አድዋን ከተራራነት ወደ ታሪካዊ ሙዝየምነት ሳንቀይረው 115 ዓመታት አለፉ፡፡ አድዋና ማይጨው ቦታ እንጂ ሥፍራ ሊሆኑ አልቻሉም፡፡ በኮርያ ጦርነት ጊዜ አሜሪካ 36574 ወታደሮች ሞተውባታል፡፡ የእነዚህ ሁሉ ወታደሮች ስም ዝርዝር በጦርነት መታሰቢያ ሙዝየሙ ላይ ተጽፏል፡፡ በጉራዕ፣ በጉንዲት፣ በዶጋሊ፣ በአድዋ፣ በማይጨው፣ በመተማ፣ በሶማልያ፣ በባድሜ የተሠዉት ወታደሮቻችን ለመሆኑ ስንት ናቸው? እነማንስ ናቸው? መቼ ነው ይፋዊ ዝርዝራቸው የሚነገረው? የሰው ዋጋ ተከፍሎ እንደዋዛ የምናልፈውስ እስከ መቼ ነው? የኛን ጦርነቶች ተዋጊዎች ዝርዝር ሁሉን ማወቅ ያስቸግር ይሆናል፡፡ የምናውቃቸውን ዘርዝረን ለረሳናቸው ደግሞ ‹ያልታወቀው ወታደር› የተሰኘውን ሐውልት ማቆም እንችላለን፡፡ ያለፉትን የሚረሳ ሰው ራሱ የሚዘነጋበትን መንገድ የሚጠርግ ነው ይባላል፡፡ መታሰቢያችን ከዘመናችን ማለፍ የሚችለው የቀደሙትን መታሰቢያ ከዘመናቸው ማሳለፍ ከቻልን ነው፡፡ 
    የኮርያ የጦርነት ሙዝየም በጀግንነትና በኩራት የሚዘክራቸውን ኮርያውያንንና የየሀገሩን ባለውለታዎች ሳይ የሀገሬ ጀግኖች ያሳዝኑኛል፡፡ ዋጋ በከፈሉባት ሀገር እነርሱን የሚያስታውስና ታሪካቸውን በየትውልዱ ሊቀርጽ የሚችል ክብራቸውንና ደረጃቸውን የጠበቀ መታሰቢያ አላገኙም፡፡ ምናልባትም የሚያዝነው መንፈሳቸው ይሆን ሀገሪቱን በየዘመናቱ አዙሪት ላይ የሚጥላት?
    ምንጭ :- ከዳንኤል ክብረት
     
    Read more
  • ኩሬአውያን

                                                        
    ከዳንኤል ክብረት
    ትውፊታውያን የሀገራችን ሰዓሊዎች የማያመዛዝንን ሰው ሲስሉ አንድ ዓይና አድርገው ይስሉት ነበር፡፡ ሰፋ አድርጎ የማያይ፤ እውነትን በከፊል ብቻ የሚቀበላት፤ ከሚያውቀው ውጭ ሌላ ነገር ያለ የማይመስለው ነው ማለታቸው ነው፡፡ ‹እልፍ ሲሉ እልፍ ይገኛል› የሚል አባባልም አለ፡፡ ዕውቀትህን፣ አመለካከትህንና አካሄድህን ባሻሻልክ ቁጥር ያላየኸውን ታያለህ፣ ያልሰማኸውን ትሰማለህ፤ ያልተገለጠልህ ይገለጥልሃል፤ የረቀቀው ይጨበጥልሃል፤ እውነት ነው ያልከው ውሸት፣ ውሸት ነው ያልከውም እውነት ሆኖ ልታገኘው ትችላለህ ሲሉ ነው፡፡
     
    ቀደምት ሊቃውንት ሁለት ዓይን የተሰጠን በአንዱ የራሳችን በሌላው የሌላውን ለማየት ነው፡፡ ሁለት ጆሮ የተሰጠን በአንዱ የራሳችንን በሌላው የሌላውን ለመስማት ነው፡፡ ሁለት እጅ የተሰጠን በአንዱ ለመስጠት በሌላው ለመቀበል ነው፡፡ ሁለት እግር የተሰጠን በአንዱ ወደራሳችን በሌላው ወደ ሌላው ለመሄድ ነው ይሉ ነበር፡፡  
     
    ሞንጎልያውያንም ከዚህ ጋር የሚሄድ ብሂል አላቸው፡፡ 
     
    በአንዲት የሞንጎልያ ትንሽ መንደር ውስጥ በምትገኝ ኩሬ አንዲት ዓይን ብቻ ያለቺው ዕንቁራሪት ይኖር ነበር፡፡ ለእርሱ ዓለም ማለት ያቺ ኩሬ፣ ንጉሥም ማለት እርሱ ነው፡፡ ከእርሱ ኩሬ የተሻለ ቦታ፣ ከእርሱም የበለጠ ዕድለኛ የለም፡፡ የሚመኘው ነገር ቢኖር እርሱ ያገኘውን ይህንን ታላቅ ነገር የሚካፈለው ጓደኛ እንዲያገኝ ብቻ ነበር፡፡
     
    አንድ ቀን በአካባቢው ከባድ ዝናም ጣለ፡፡ ምድሪቱንም የሚገለባብጣት መሰለ፡፡ ዕንቁራሪቱ በዚያች ለእርሱ ምርጥ በሆነችው ኩሬ ውስጥ በመሆኑ ምንም ነገር አይመጣብኝም ብሎ አመነ፡፡ ዝናቡ ግን አካባቢውን ደበላልቆ ከኩሬው ማዶ የሚገኘውንና ዕንቁራሪቱ መኖሩን የማያውቀውን ኡቩስ ኑር የተባለውን ጨዋማ ባሕር እንዲሞላ አደረገው፡፡ ባሕሩ ሲሞላ በውስጡ የነበሩትን እንስሳት ተፋቸው፡፡ አንዱ የባሕር ዔሊም በጎርፉ ተወስዶ የማያውቀው ቦታ ወደቀ፡፡
     
    ዔሊው የኡቩስ ኑር ባሕርን ሊያየው አልቻለም፡፡ የት ቦታ እንዳለም አላወቀም፡፡ ወደየት አቅጣጫ መሄድ እንዳለበትም ግራ ገባው፡፡ ነገር ግን በቆሙበት ቦታ ከመሞት እየሄዱ መሞት ይሻላል ብሎ መጓዝ ጀመረ፡፡ ቢሄድ፣ ቢሄድ፣ ቢሄድ መንገዱ ሊያልቅለት ባሕሩንም ሊያገኘው አልቻለም፡፡እንዲያውም እየደከመውና እየራበው መጣ፡፡ ሙቀቱንም መቋቋም አልቻለም፡፡ ወደ ኡቩስ ኑር ባሕር ሳልደርስ ልሞት እችላለሁ ብሎ ሠጋ፡፡ 
     
    ወደ ባሕሩ በቀላሉ ሊደርስ እንደማይችል የተረዳው ዔሊ ነፍሱን ሊያድንለት የሚችል አንዳች ውኃ እየፈለገ ሳለ የዕንቁራሪቱን ኩሬ ተመለከተ፡፡ በዔሊ ፍጥነት ተንከላውሶ እዚያ ኩሬ ውስጥ ተወርውሮ ዘፍ አለ፡፡ ዔሊው ኩሬው ውስጥ ዘፍ ሲል የኩሬው ውኃ ከጥፋት ውኃ ባልተናነሰ ተናወጠ፡፡ ዕንቁራሪቱም ሰምቶት የማያውቀውን በመስማቱና አይቶት የማያውቀውን በማየቱ በድንጋጤ ልቡ ቀጥ አለች፡፡ ከሰዓታት በኋላ ሲረጋጋ አንዳች የሚያህል ፍጡር በኩሬው ውስጥ ሲንከላወስ ተመለከተ፡፡
     
    ‹ለመሆኑ ማነህ? ከየትስ መጣህ? እዚህስ ምን ታደርጋለህ?› የጥያቄ መዓት አወረደበት፡፡ ዔሊው ጥሙን የሚያስታግሥለትን ውኃ ከተጋተ በኋላ ‹እኔ ዔሊ ነኝ፡፡ የመጣሁትም ከኡቩስ ኑር ባሕር ነው፡፡ እዚያ በተከሠተ ጎርፍ ከባሕሩ ወጥቼ ጠፋሁ፡፡ ወደ ባሕሩ እመለሳለሁ ብዬ ስጓዝ በውኃ ጥም ልሞት ደረስኩ፡፡ ፈጣሪ ይመስገን እዚህ ኩሬ ውስጥ ጣለኝ› አለው፡፡
     
    ‹ታድያ አሁን ምን እያሰብክ ነው?› አለው ዕንቁራሪቱ፡፡ ‹እኔ ወደ ባሕሩ መመለስ ነበር የምፈልገው፡፡ ነገር ግን መንገዱን አላውቀውም፡፡ በመካከልም በውኃ ጥም እንዳልሞት ፈራሁ፡፡ እናም ካላስቸገርኩህ በጋው እስኪያልፍ እዚህ አንተ ጋ ብከርም ምን ይመስልሃል?› አለው፡፡ ለብዙ ዘመናት ብቻውን የኖረው ዕንቁራሪት ጓደኛ ስላገኘ ደስ ብሎት ፈነጠዘ፡፡ ይህን እርሱ በኩሬው ውስጥ ያገኘውን ልዩ ደስታና ርካታ የሚያካፍለው ጓደኛ አገኘ፡፡
     
    ዔሊው የበጋውን ወቅት የሚያሳልፍበት ቦታ በማግኘቱ እፎይ ያለ ቢመስለውም ዕንቁራሪቱ ግን በጥያቄዎች ያጣድፈው ነበር፡፡ ከኩሬው ውጭ ያለውን ዓለም የማያውቀው፤ በዓለም የመጨረሻው፣ ትልቁና ምቹው ቦታ ኩሬው የሚመስለው ዕንቁራሪት የጥያቄ ናዳ አወረደበት፡፡ ‹ለመሆኑ ያንተ ባሕር እንደዚህ ኩሬ ውብና ምቹ ነው› አለው፡፡ ዔሊውም ዕንቁራሪቱን ላለማስከፋት ብሎ ‹ያንተ ኩሬ ውብና ምቹ ነው› አለው፡፡ ዕንቁራሪቱም በዚህ ተደሰተና ‹ለመሆኑ ያንተ ባሕር ከእኔ ኩሬ ይበልጣል› አለው፡፡ ዔሊውም ‹የኡቩስ ኑርን ባሕር ከዚህ ትንሽ ኩሬ ጋር ማነጻጻር የማይታሰብ ነው፡፡ ወርድና ቁመቱን ማንም ሊለካው አይችልም፤ አጅግ ሰፊ፣ ጥልቅና ምቹ ነው፡፡ አያሌ የባሕር እንስሳት ይገኙበታል› አለና መለሰለት፡፡
     
    ዕንቁራሪቱ ደነገጠ፡፡ እዚህ ኩሬ ውስጥ የገባው እጅግ ውሸታም ዔሊ ነው ብሎ አመነ፡፡ ከዚህ ኩሬ የበለጠ ነገር በዓለም ላይ ሊገኝ አይችልም፡፡ ዕንቁራሪቱ በአንድ ዓይኑ ሲያያት የእርሱ ኩሬ ለእርሱ እጅግ ሰፊ፣ ማንም ሊደርስባት የማይቻላት ናት፡፡ ለመሆኑ በዓለም ላይ ከዚህ የሚበልጥ ምን ምቹ ቦታ ይገኛል? ብሎ አሰበና ‹የኡቩስ ኑር ባሕር የሚባል ነገር የለም፡፤ ቢኖርም ከዚህ ኩሬ ፈጽሞ ሊበልጥ አይችልም፡፡ አንተ ውሸታም ነህ፡፡ ሆን ብለህ እኔን ለማስደነቅና ከዚህ እንድወጣ ለማድረግ ነው እንጂ ከዚህ የሚበልጥ ባሕር ፈጽሞ የለም፡፡ በዓለም ላይ ያለው ብቸኛው፣ ታላቁና ምቹው ውኃ ይሄ ኩሬ ነው› አለው፡፡ 
     
    ዔሊውም ‹ወዳጄ ሞኝ አትሁን፡፡ የማታውቀውን ነገር ሁሉ የለም አትበል፡፡ አንተ በአንድ ዓይንህ ስለምታያት ይቺ ኩሬ ትልቅ ትመስልሃለች እንጂ እንኳን ከዚህ ኩሬ ከኡቩስ ኑር ባሕር የሚበልጡም አሉ፡፡ እኔ የያዝኩት ብቻ የመጨረሻው ነው ብሎ ማሰብ ሞኝነት ነው፡፡ ዕውቀቴ የመጨረሻው ነው ብሎ እንደሚያስብ ፍጡር የሚጎዳ የለም› አለው፡፡ በዚህ ጊዜ ዕንቁራሪቱ ክፉኛ ተቆጣ ‹ሞኝ አልከኝ፡፡ አንተ ከሌላ ዓለም የመጣህ ፍጡር ነህ፡፡ ከዚህ ኩሬ የሚበልጥና የተሻለ ነገር አለ ብሎ የሚለኝ ለእኔ የመጨረሻው ውሸታም ነው፡፡ ይህን ኩሬ እስካሁን እኔ ዋኝቼ አልጨረስኩትም› እያለ አመናጨቀው፡፡
     
    ዔሊው ይህንን ንግግር ለማመን አልቻለም፡፡ የዕንቁራሪቱን ደኅነኛ ዓይን እያየ ‹አንተ ይህቺን ኩሬ የዓለም መጨረሻ አድርገህ ማየትህ አይገርመኝም፡፡ ያለህ አንድ ዓይን ብቻ ስለሆነ፡፡ የሚገርመው በሁለት ዓይኑ የሚያየውን ሁሉ መቃወምህ ነው፡፡ ሁላችንም በአንተ አንድ ዓይን ልናይ አንችልም፡፡ ላንተ ያልታየህ ሁሉ የለም፤ አንተ ያልደረስክበት ሁሉ አልተፈጠረም፤ አንተ ያልኖርክበት ሁሉ ምቹ አይደለም ብለህ ታስባለህ፡፡ ዓለምን በልክህ ቀደህ ሰፍተሃታል፡፡ ሁላችንም ደግሞ ባንተ ልክ እንድናሰፋት ታስባለህ፡፡ ይህ የመጨረሻው ሞኝነት ነው፡፡ እኔ ብቻ እና የኔ ብቻ ትክክል ነው ብሎ ማሰብ ነው ከዚህ ኩሬ እንዳትወጣ ያደረገህ፡፡ ሁሉንም ነገር በኩሬው ልክ ታስበዋለህ፡፡ በእውነትም አንተ የመጨረሻው ሞኝ ነህ፡፡ 
     
    ብልህ ብትሆን ኖሮ ስለ ሌላውና ሌላውንም ለመስማት ትፈልግ ነበር፡፡ ብልህ ብትሆን ኖሮ ካንተ የሚያንስም፣ ካንተ የሚስተካከልም፣ ካንተ የሚበልጥም መኖሩን አምነህ ትቀበል ነበር፡፡ ብልህ ብትሆን ኖሮ ስለ ሌላው ዐውቀህ ኅሊናህን ታሰፋው ነበር፡፡ ብልህ ብትሆን ኖሮ ካንተ የተለየ ዕውቀትና ልምድ ያላቸውን ታዳምጥ ነበር፡፡ ብልህ ብትሆን ኖሮ ለመናገር ብቻ ሳይሆን ለመስማት ዕድል ትሰጥ ነበር፡፡ በል ይመችህ፤ እዚሁ ኩሬህ ውስጥ ኑር፡፡ እውነትም ከዚህ የተሻለ ላንተ አይገኝም፡፡ እዚህ ኩሬ ውስጥ የምትኖረው ኩሬው ከሁሉም የሚበልጥ ስለሆነ ሳይሆን ላንተ ስለሚመጥንህ ነው፡፡ ቀሪ ሕይወቴን ከሞኝ ጋር ከምኖር ብልሆች ወዳሉበት እየሄድኩ ብሞት ይሻለኛል› ብሎ ከኩሬው ወጥቶ ሄደ፡፡
     
    ዕንቁራሪቱም በአንድ ዓይኑ ሲያይ የኩሬውን ግድግዳ ተመለከተው፡፡ ‹ይህ የዓለም ዳርቻ አይደለምን፡፡ ለመሆኑ ይህ ዔሊ ከዓለም ዳርቻ ውጭ የት ሊሄድ ነው› አለ ይባላል፡፡
    ምንጭ:- የዳንኤል ክብረት እይታዎች
    Read more
  • ኑ! ሀገሬን እናዋልዳት

                                                                

     

    ከዳንኤል ክብረት

    አዋላጇ ጠፍታ ልጁም በእግሩ መጥቶ
    እናቲቱ ሞተች ልጅዬውም ሞቶ

    የሚል የልቅሶ ግጥም አለ። ነፍሰ ጡር እናት ስትወልድ ልጁ በእግሩ ከመጣ አደጋ ነው ይባላል። ጎበዝ አዋላጅ አግኝታ ልጁ በአናቱ እንዲመጣ ልታግዛት ይገባል። ያ ካልሆነ ግን ባልተስተካከለ መንገድ የመጣውን ልጅ ለመውለድ የምታምጠው እናት፣ ለረዥም ጊዜ በማማጧ የተነሣ ደክማ ለሞት ትዳረጋለች። ልጇም የመሞት ዕጣ ፈንታ ይገጥመዋል። መውለድ ደስታ የሚሆነው ልጁ በሰላም ተወልዶ፣ ለእናቱ ጤናና ደስታ ካመጣ ነው። መውለድ ካልተስተካከለ ማርገዝ ብቻውን ድካም ነው። ለዚህ ነው ነፍሰ ጡሮች በሕክምና እርዳታ ሲታገዙ ቆይተው፣ በሕክምና እርዳታ እንዲወልዱ የሚመከረው

    ሀገር ለውጥን ልትወልድ የምትችለው የለውጥን ጽንስ በጤናማ መልኩ አርግዛ በጤናማ መልኩ እንድትወልድ የሚረዷትን ሐኪሞች ካገኘች ነው። ጽንሱ ጤናማ መሆኑን በየጊዜው የሚከታተሉ፤ ችግር ሲፈጠር ወዲያው መፍትሔ የሚሰጡ። ስትወልድም ልጁም እናቲቱም ጤንነታቸው በተጠበቀበት መንገድ እንድትወልድ የሚረዱ አዋላጅ ሐኪሞች ያስፈልጓታል። ይህ ሲጠፋ ልጁም እናቲቱም ለሞት ይዳረጋሉ።
    ኢትዮጵያ ብዙ ጊዜ ለውጥን ፀንሳ ታውቃለች። ብዙ ጊዜ የማታገኘው ጎበዝ አዋላጅ ሐኪም ነው። በዚህ ምክንያትም ብዙ ጊዜ ልጇ ሞቶባታል። ያውም በእርሷም ላይ ከባድ አደጋ አድርሶ። ማኅፀኗን ጎድቷት ስለሚሄድ፣ ሌላ ልጅ ለመጸነስ ዘመናትን እንዲፈጅባት አድርጎ።

    የቅርቡ ታሪካችንን እንኳን ብንመለከተው፣የልጅ ኢያሱን ዘመን ፀንሳ ነበር። ነገር ግን ካለፉት ዘመናት በተለየ ሁሉም ኢትዮጵያዊ በሀገሪቱ ሂደት ባለቤት እንዲሆን ከዘመኑ በቀደመ ሐሳብ የተነሣውን ወጣቱ ንጉሥ ሐሳቡን የሚያዋልድለትና ፅንሱ በእግሩ መጥቶ እናቱንም ራሱንም እንዳይገድል የሚያደርግ ሐኪም አጥቶ፣ ሀገሪቱ ያንን ዕድል አመከነችው። የተገኙት አዋላጆች ሳይሆኑ አምካኞች ነበሩ። ልክ ፈርዖን በግብጽ፣እሥራኤላውያን ላይ አሠማርቷቸው እንደነበሩት የአዋላጅ አምካኞች።

    በ1953 ዓ.ም ኢትዮጵያ እንደገና ሌላ የለውጥ ልጅ ፀንሳ ነበር። ነባሩ ንጉሣዊ ሥርዓት ከመሠረቱ ሳይናጋ ነገር ግን ዘመኑ የሚጠይቀውን ሥርዓታዊ ለውጥ ለመውለድ ፀንሳ ነበር። አዋላጅ ግን አላገኘችም። ያንን ሐሳብ በሚገባ ፀንሳ በሚገባ እንድትወልድ የሚያደርጉ አዋላጆች ብታገኝ ኖሮ፣የጥንቱን ከዘመኑ ያጣጣመ ሥርዓት ገንብታ ለመጓዝ ትችል ነበር። ግን ምን ዋጋ አለው፤ ጨነገፈ።

    በ1966 ዓ.ም ሌላ የለውጥ ልጅ ፀነሰች። ሀገሪቱን ወደተሻለ ሥርዓት ሊወስድ የሚችል ተስፋ የሰነቀ ልጅ። ምን ዋጋ አለው። አዋላጆች አላገኘችም። ልጁን ጤናማ ሆኖ እንዲወለድ ከማገዝ ይልቅ አዋላጆቹ እርስ በርሳቸው ሲጨፋጨፉና ሲቧቀሱ፣ ልጁ ‹ታሪክ የጣለብንን ኃላፊነት ለመወጣት› ብለው በተነሡ የወታደር አጨናጋፊዎች እጅ ወደቀ። አንዲት የገጠር ሴት ለመውለድ ደርሳ አዋላጅ ጠራች። የቀን ጎደሎ ሆኖባት የማይችል ሰው እጅ ወደቀችና እርሷም ልጇም ሞቱ። አልቃሽ፡-

    እንዲህ ያል ክፉ ቀን ክፉ ሰው ላይ ጥሏት
    እንኳን ልጅ ልታገኝ እርሷንም ገደሏት፤

    ብላ ገጠመች ይባላል። ኢትዮጵያም በ66 እንዲህ ነው የሆነቺው። ሐኪሞች ልጆቿ፤ የራስዋን ልጅ ማዋለድና ማሳደግ ሲገባቸው፣ የማደጎ ልጅ ከሶቪየት አምጥተው ልጅሽ ይሄ ነው አሏት። በማኅፀንዋ የተፀነሰውን የራስዋን ልጅ ገድለው የሰው ልጅ አሳቀፏት። የአዋላጆቹ ጠብም ልጇን እንዴት እናዋልዳት? መሆኑ ቀርቶ፣የትኛውን ልጅ ትታቀፍ? የሚለው ላይ ሆነ። እንኳን አዲስ ልጅ ልትወልድ እርሷም በወሊድ ምክንያት በተከሠተ ሕመም ለዘመናት ትሰቃይ ጀመር።

    ያ ዘመን አልፎ 1983 ዓ.ም መጣ። ሁሉንም ያሳተፈ፤ የኅብረተሰብም የሐሳብም ብዝኃነትን የተቀበለ፤ ሀገሪቱ ስትመኘው የኖረቺውን ልጅ ልትወልድ የምትችልበት ዕድል ገጠማት። አሁንም ግን አዋላጆች ጠፉ። ያንን ለውጥ በፖለቲካ ብስለት፣ በዕውቀትና በትዕግሥት፣ በአመራርና በጥበብ አዋልደው፣ሀገሬ ዴሞክራሲና ዕድገትን ከነ ቃጭሉ ዱብ እንድታደርግ የሚያስችሉ አዋላጆች ጠፉ። ሁሉም የራሱን ብቻ ሲሰማና ‹ልጁ እንዲፀነስ የታገልኩት እኔ ነኝና እኔ ብቻ ልወስን› ሲል ሀገሬ ልጇን አጣችው። እርሷ ለመፅነስ እንጂ ለመውለድ ሳትታደል ቀረች።

    ከሕዝቡ አብራክ ተከፍሎ በኢትዮጵያ ማኅፀን የተፀነሰውን ያንኑ ልጇን ተባብሮ ከማዋለድና እርሱኑ ተከባክቦ ከማሳደግ ይልቅ አሁንም ኮሚኒዝሙን፣ ማኦኢዝሙን፣ ዴሞክራሲውን፣ ቀያይጠንን እንደ አሻንጉሊት ሰፍተን፣ ‹ልጅሽ ይሄ ነው› አልናት። የብሔረሰቦችን ጥያቄ ልንግባባበትና ሀገር ልንመሠርትበት በምንችለው መንገድ መፍትሔውን መውለድ ሲገባን፣ ዘወትር የሚያጣላንንና የሚያበጣብጠንን የማደጎ ልጅ አመጣን። ከራሳችን አብራክ በራሳችን ማኅፀን ለኛ የሚሆን የፌዴራሊዝም ልጅ ልንወልድ ሲገባን የማደጎ ልጅ አመጣን። ይኼው አሁን በሂደት ልጁ የኛ ልጅ አለመሆኑን፤ ኢትዮጵያ የወለደችው ልጅ አለመሆኑን እየነገረን ነው። ከኛ ፍላጎት፣ ባህል፣ አስተሳሰብና ታሪክ ጋር መኖር አቅቶታል። የገዛ ልጃችን ዕዳ ነው የሆነብን። ሀገሬ ልጅ አልወጣላትም።

    በ1997 ዓ.ም ሀገሬ ሌላ ልጅ ፀንሳ ነበር። ዴሞክራሲን። የአስተሳሰብ ብዙኅነትን ልትወልድ ነበር። እኛም ትወልዳለች ብለን የገንፎውንና የአጥሚቱን እህል አዘጋጅተን ነበር። ግን ምን ያደርጋል፤ ሐኪም አላገኘችም። ‹እኔ ብቻ› የሚል ሐኪም ገጥሟት፤ የዛሬውን እንጂ የነገውን የማያይ ስግብግብ አዋላጅ ገጥሟት፤ ምንጊዜም በሆስፒታሉ ውስጥ ‹ብቸኛው ስፔሻሊስት ሐኪም› እየተባለ መኖር የሚወድ ራስ ወዳድ ሐኪም ገጥሟት፤ ጊዜያዊ ችግሮችን ለዘላቂው ጥቅም ሲል መታገሥ የማይችል ሐኪም ገጥሟት፤ ወይ ‹ሁሉን ማግኘት አለያም ሁሉን ማጣት› የሚባል የማዋለጃ መሣሪያ የያዘ ሐኪም ገጥሟት ሀገሬ ልጇ ሞተባት።

    እርሷም ትፀንሳለች እኛም እንፈጫለን
    ለልቅሶ ነው እንጂ ለእልልታ አልታደልን፤

    አለ አሉ፤ ኀዘን የጎዳው ባል። ሚስቱ በፀነሰች ቁጥር ለአራሷ የሚሆን እህል በቤቱ ይፈጫል። ነገር ግን ወለደች ተብሎ እልል ሳይባል፣ ሞተባት ተብሎ ይለቀሳል። ይሄ ነበር ባልን እንዲህ እንዲያንጎራጉር ያደረገው። ሀገሬም እንዲህ ነው የሆነቺው።

    አሁንም ሀገሬ ፀንሳለች። እኛም ሊያግባባንና ሊያስማማን የሚችል ሥርዓተ መንግሥት፤ የብዙኃኑን ውክልና የሚያረጋግጥ ዴሞክራሲያዊ ሂደት፤ የትብብር መነሻ የሚሆን፣ ከአጥር ይልቅ ድልድይ የሚገነባ ፌዴራሊዝም፣ ሰብኣዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችን የሚያከብርና የሚጠብቅ የፖለቲካ ምኅዳር ትወልዳለች ብለን ተስፋ እያደረግን ነው። ይህ እንዲሆን ግን ማዋለድ ያስፈልጋል። ኃይልና ጉልበትን፣ ዘረኝነትና ጽንፈኝነትን፣ እኔ ከሞትኩ ሰርዶ አይብቀልና እኔ ብቻ ዐውቅላችኋለሁን፣ እኔን ምን አገባኝና እኔ የለሁበትምን፣ አግላይነትንና ጠቅላይነትን፣ ጥገናዊነትንና ጊዜያዊነትን ትተን ሀገሬ ለሁላችንም የሚሆን፣ ሁላችንም እልል ብለን የምንቀበለው፤ ሁላችንም የአራስ ጥሪ የምናመጣለት፣ ሁላችንም በመወለዱ ገንፎ የምንበላበት፣ ሁላችንም ልደቱን የምናከብርለት፣ ከሩቅ ያሉት እንደ ሰብአ ሰገል ገሥግሠው፣ ከቅርብ ያሉት እንደ እረኞቹ ነቅተው ሄደው የሚያመሰግኑት ልጅ እንዲወለድልን ማዋለድ አለብን። ምሁራኑ፣ የፖለቲካው ልሂቃን፣ ደጋፊዎች፣ ተቃዋሚዎች፣ የእምነት መሪዎች፣ የሚዲያ ተዋንያን፣ ነጋድያን፣ ወጣቶችና ሴቶች፣ የሀገር ሽማግሌዎችና ወታደራዊ አለቆች፤ ሀገራችን የፀነሰቺውን ልጅ በሰላም እንድትገላገል እንርዳት። አንዱ እግሩን፣ አንዱ እጁን፣ አንዱ ጆሮውን፣ አንዱ ጭንቅላቱን እየሳበ፣ ለራሱ ብቻ የሚጠቅመውን የየራሱን ልጅ ለማዋለድ ቢጥር ልጁ ይሞታል እንጂ ልጅ አይሆንም። ሀገሬም ፀንሳ በወለደች ቁጥር እየተጎዳች፣ እየደከመች ትሄዳለች።

    እናት በተደጋጋሚ ልጆች ሞተውባት በስተመጨረሻ ተወልዶ የሚያድግላትን ልጅ ‹ማስረሻ› ትለዋለች። ያለፈውን መከራና ስቃይ ሁሉ የሚያስረሳ ማለቷ ነው። ሀገሬ ማስረሻ የሆነ ልጅ ትፈልጋለች። እልህና ኃይለኝነት አልጠቀመንም። ዘረኝነትና መከፋፈል አልፈየደልንም፣ ጥላቻና ሽኩቻ አላሳደገንም፤ ግዴለሽነትና ራስ ወዳድነት አላራመደንም። አሁን ሰከን ብሎ፤ ከስሜታዊነትም ወጥቶ፣ሀገሬ የፀነሰቺውን ልጅ እንዴት በሰላም ልትገላገል እንደምትችል መነጋገር፣ መመካከርና መተባበር ያስፈልጋል። ኑ! ሀገሬን እናዋልዳት፤ ኑ፡፡ እስከ መቼ ልጅ ይሙትባት?

    ምንጭ:- የዳንኤል ክብረት እይታዎች

    Read more
  • የብዝሃ- ሕይወት ስብጥር ጥናት

                                                

    በሸዋዬ ለገሠ እና አዜብ ታደሰ

    ኢትዮጵያ በብዝሃ ህይወት ስብጥር በተፈጥሮ የታደለች ሀገር መሆኗን ተመራማሪዎች ይናገራሉ። በሀገሪቱና በዉጭ ሳይንቲስቶች ትብብርም በእጽዋቱ ዘርፍ ሰፋ ያለ ጥናት ተካሂዷል፤ አሁንም እየተካሄደ ነዉ። የተገኙ የጥናት ዉጤቶችን መሠረት ያደረገ የጥበቃ ሥራ መሠራት እንደሚኖርበትም ተመራማሪዎቹ ያሳስባሉ።

    ላለፉት 38 ዓመታት በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በእጽዋት ጥናት እና ምርምር ላይ ጊዜያቸዉን አሳልፈዋል። አሁንም በዚሁ መስክ ምርምራቸዉን ቀጥለዋል። አብዛኛዉን የዕድሜ ዘመናቸዉን በእጽዋት ምርምር ያሳለፉት ፕሮፌሰር ሰብስቤ ደምሰዉ፤ የጎርጎሪዮሳዊ 2016 ዓ,ምን የብሪታኒያዉ የሮያል ቦታኒክ ጋርደን ዓለም አቀፉን የኪዉ ሽልማት ለማግኘት በቅተዋል። ኩዉ ገልድ የተሰኘዉ ማኅበር በጎርጎሪዮሳዊዉ 1893ዓ,ም የተመሠረተ ሲሆን፤ ዋና ዓላማዉ የምድራችንን እጽዋት ዝርያ ማጥናት፣ መከታተል እና መጠበቅ ላይ ያነጣጠረ ነዉ። ለዚህም በዘርፉ የሚደረገዉን ጥናት ይደግፋል ያበረታታል።
    እሳቸዉ እንደሚሉት ከጎርጎሪዮሳዊዉ 1950ዎቹ እና ከዚያ በኋላ የኢትዮጵያን ብዝሃህይወት የሚመለከቱ ጥናቶች አልነበሩም። የኢትዮጵያን የብዝሃህይወት መረጃ ለማሰባሰብ ፕሮፌሰር ተወልደ ብርሃን ገብረ እግዚአብሔር የጀመሩትን ፕሮፌሰር ሰብስቤ ከባልደረቦቻቸዉ ጋር ተረክበዉ ቀጥለዉበት ሥራዉን ማጠናቀቃቸዉንም ያስረዳሉ።  30 ዓመት በፈጀ  በዚህ ፕሮጀክትም ከኢትዮጵያዉያኑ በተጨማሪ ከ17 ሃገራት የተዉጣጡ ከ119 ሳይንቲስቶች በላይ መሳተፋቸዉንም ይገልጻሉ። የእጽዋቱን ምንነት ለማወቅ ስነምህዳሩን ማጥናት እንደሚያስፈልግ የሚናገሩት ተመራማሪ ካለፉት አምስት እና አራት ዓመታት በፊት ጀምሮም የኢትዮጵያን የስነምህዳር እጽዋት ሽፋን የሚያመለክት ዳጎስ ያለ የጥናት መጽሐፍ መዘጋጀቱንም አብራርተዋል። እንዲህ ያሉ ጥናቶች በመካሄዳቸዉም በአሁኑ ጊዜ በኢትዮጵያ የሚገኙ 6,000 እጽዋት እጽዋቱ የት እንደሚገኙ ምን እንደሚመስሉ እና የመሳሰሉት አስፈላጊ ዝርዝር መረጃዎች፤ አሉ። ከእነዚህ ዉስጥም 600ዎቹ ኢትዮጵያ ዉስጥ ብቻ የሚገኙ ብርቅዬ እፅዋት መሆናቸዉን ፕሮፌሰር ሰብስቤ ገልጸዉልናል።ኢትዮጵያ የብዝሃ ሕይወት ቋት ናት የሚሉት ፕሮፌሰር ሰብስቤ የብዝሃ ህይወቱ መገኛ የሆነዉ የሀገሪቱ ደን እየተመናመ በመሄዱ ያላትን ሀብት በአግባቡ እንዳልተጠቀመችም ይናገራሉ።

    ዋና ሥራቸዉና ትኩረታቸዉ ምርምሩና ግኝቱ ላይ መሆኑን የሚናገሩት የእጽዋት ምርምር ባለሙያዉ ኢትዮጵያ ዉስጥ ብቻ እንደሚገኙ የታወቀዉ ብርቅዬ የሆኑት እጽዋት ዝርያ እንዳይጠፋ ጥንቃቄ የማድረጉ ሥራ በቅንጅትና በጋራ መከናወን እንዳለበት ሳያሳስቡ አላለፉም።

    ከጥናትና ምርምሩ ዉጤት ኅብረተሰቡ መረጃዎች እንዲያገኝም በተለያዩ እጽዋት ላይ የተካሄዱ ጥናት እና ምርምሮች ታትመዉ በየዩኒቨርሲቲዎቹ እንዲሰራጩ፤ እንዲሁም ጥናቶቹን ለማየት ለሚፈልጉ እንዲዳረሱም ጥረት እየተደረገ መሆኑንም ከባለሙያዉ ለመረዳት ተችሏል።የእጽዋት ሳይንስ ተመራማሪዉ ፕሮፌሰር ሰብስቤ ደምሰዉ እንደገለጹልን አንዴ የኢትዮጵያ የእጽዋት ዝርያ በሙሉ ከተጻፈ በኋላ የተለያዩ ዩኒቨርሲቲዎች በክልላቸዉ ያለዉን የእጽዋት ዝርያ መጻፍ ይችላሉ። እንዲህ ማድረግ ሲቻል ደግሞ መረጃዉ ለኅብረተሰቡ የተሻለ ቅርበት ይኖረዋል ብለዉም ያምናሉ። የብዝሃ ሕይወት ቋት ያሏት ሀገር ኢትዮጵያም በዩኒቨርሲቲዉ ከሚከናወነዉ ምርምር በተጓዳኝ ሀብቷን የምትጠብቅበትን ስልት ማጠናከር እንደሚገባም ሳይመክሩ አላለፉም።

    ምንጭ :- DW

     

    Read more
  • የአለም አቀፍ የቡና ቀንና ኢትዮጵያ

                                                                    

    ቡና ከማሳ ጀምሮ እስከ ተጠቃሚው እስኪደርስ ድረስ ያለውን ሂደት ማሰየትና ተወዳጅ የሆነውን ቡና አምራች የሆኑትን በአነስተኛ ማሳ ላይ የተመሰረቱ አምራቾችን ተገቢውን ክብር በመስጠት ዕለቱ እንደሚከበር በምህጻረ ቃል (ICO) የአለም አቀፉ ቡና ድርጅት ገልጿል፡፡

    በየአመቱ በፈረንጆቹ አቆጣጠር ጥቅምት 1 የሚከበረው አለም አቀፉ የቡና ቀን 77 አገራትን በአባልነት ባቀፈው የአለም አቀፉ የቡና ድርጅት አስተባባሪነት ይከበራል፡፡

    ባለፉት 50 ዓመታት የቡና በምርታማነትም ሆነ በፍጆታ ረገድ ዕድገት ማሳየቱን የአለም አቀፉ የምግብ ድርጅት (FAO) መረጃ ያመለክታል፡፡ ቡና በ70 ሀገራት ብቻ የሚመረት ሲሆን ብራዚል፣ ቬትናምና ኢንዲኖዥያ የጠቅላላ ሀገራት ምርትን 50 በመቶ ድርሻ ይይዛሉ፡፡

    የቡና ንግድ በምርቱ አቅርቦትና ጥራት ላይ ይወሰናል፡፡ የቡና አይነት አረቢካ ወይም ሮቦስታ መሆኑ፣ በቡናው ውስጥ ሰው ሰራሽ ማዳበሪያ መኖሩና ያለመኖሩ፣ የታጠበና ያልታጠበ መሆኑ እንዲሁም እሴት የተጨመረበትና ያልተጨመረበት መሆኑ በገበያው ላይ የራሱ ድርሻ አለው፡፡

    የቡና ምርትን በተለይም ለታዳጊ ሀገራት ዋንኛው የውጭ ምንዛሪ የሚያገኙበት ዘርፍ ነው፡፡ ቡና ላኪ ሀገራት በ2012 ወደ ውጭ ከላኩት 70 ሚልዮን ኩንታል የቡና ምርት 24 ቢልዮን ዶላር ማግኘት መቻላቸውን የአለም ምግብ ድርጅት መረጃ ያመለክታል፡፡ አኃዙ ከአስር አመታት በፊት ከነበረው አንጻር በምርት 25 በመቶ እና በውጭ ምንዛሪ ግኝት በ3 ዕጥፍ መላቁን ከተመሳሳይ ምንጭ የተገኘ መረጃ ያሳያል፡፡ በአለም ደረጃ ሁለት አይነት የቡና ዝርያዎች ይገኛሉ፡፡

    አረቢካና ሮቡስታ በመባል ይታወቃሉ፡፡ የቡና ዝርያዎቹ እንደየ ቅደም ተከላቸው 40 እና 60 በመቶ የአለም አቀፉን የቡና ጠቅላላ ምርት ድርሻን ይዛሉ፡፡ የአረቢካ የቡና ዝርያ በዋጋ ረገድ ከሮቡስታ የተሻለ ቢሆንም ከ2013 ወዲህ የሮቡስታ ቡና ምርት መጨመሩን ተከትሎ የአሪቢካ ቡና ዋጋ እያሽቆለቆለ መምጣቱን የአለም ምግብ ድርጅ መረጃ ያመለክታል፡፡

    የኢትዮጵያ የቡና፤ ምርትና ፍጆታ የቡና መገኛ እንደሆነች የምትታመነው ኢትዮጵያ በቡና ምርት በአፍሪካ ቀዳሚ ነች። በአለም ደግሞ 5 ደረጃ ላይ ትገኛለች፡፡ የሀገሪቱ የቡና ምርት የአለምን 5 በመቶ የአፍሪካን ደግሞ 39 በመቶ ድረሻ እንደያዘ የአለም ቡና ድርጅት (ICO) መረጃ ያመለክታል፡፡ በኢትዮጵያ በቡና የተሸፈነው መሬት ለቡና አመቺ ከሆነው አንጻር በጣም አነስተኛ ነው፡፡

    በቡና የተሸፈነው መሬት መጠን ግማሽ ሚልዮን ሄክታር ገደማ ነው፡፡ የተሸፈነው መሬት ለቡና ምርት ምቹ ከሆነው 6 ሚልዮን ሄክታር አንጻር 3.8 በመቶ ብቻ ይሸፍናል (Mekuria.et)፡፡ ኢትዮጵያ በቡና ምርት ዕድገት መጠን ከአለም ቀደሚዋ ናት፡፡

    ምርቱ በየአመቱ 12 በመቶ በማስመዝገብ የአለምን የቡና ምርት ዕድገት መጠንን ይመራል፡፡ ብራዚል፣ ቬትናምና ኮሎምቢያ አንደ ቅደም ተከተላቸው 7፣ 5፣ እና 3 በመቶ በማስመዝገብ ኢትዮጵያን እንደሚከተሉ የአለም ምግብ ድርጅት FAO ሪፖርት ያስረዳል፡፡

    አብዛኛው የኢትዮጵያ ቡና ምርት አነስኛ ማሳን መሰረት ያደረገ ነው፡፡ ከአንድ ሄክታር በታች በሆነ ማሳ የሚያመርቱ አርሶ አደሮች የሀገሪቱን ጠቅላላ የቡና ምርት 90 በመቶ ድርሻ እንደሚሸፈኑ የማዕከላዊ ስታትስቲክስ መረጃ ያመለክታል፡፡

    የተፈጥሮ ደን 5 በመቶ ድርሻ ሲኖረው ቀሪውን ሰፋፊ እርሻን መሰረት ያደረገ የቡና ምርት ይሸፍናል፡፡ የኢትዮጵያ መንግስት ቡና በማምረት የተሰማራውን 15 ሚልዮን ያህል አርሶ አደር ተጠቃሚ ለማድረግ ከአለም አቀፉ ቡና ድርጅትና ከሌሎች ባለድርሻ አካላት ጋር ጥረት በማድረግ ላይ ይገኛል፡፡

    በተለይም ዕውቅና ካገኙት የይርጋ ጨፌ፣ ሲዳሞና ሀረር ስፔሻሊቲ ቡናዎች በተጨማሪ ሌሎችንም ለማስመዝገብ ጥረት እየተደረገ መሆኑን ከግብርና ሚኒስቴር የተገኘ መረጃ ያመለክታል፡፡ ቡናን ጨምሮ በሀገሪቱ የሚመረቱ ምርቶች ግብይት ለማሳለጥ በአፍሪካ በአይነቱ የመጀመሪያው የሆነው የኢትዮጵያ ምርት ገበያ ድርጅት ቡና አምራቹ የለፋበትን ዋጋ እንዲያገኝ ያራሱን ድርሻ እየተወጣ ይገኛል፡፡

    በሌላ በኩል የኢትዮጵያ ቡና ፍጆታ ከፍተኛ እንደሆነ ይነገራል፡፡ አመታዊ ፍጆታው በነፍስ ወከፍ 2.4 ኪሎ ግራም መሆኑን የአለም አቀፉ ቡና ድርጅት መረጃ ያመለክታል፡፡ የጠቅላላ የሀገሪቱ የቡና ምርት ገሚሱ ለሀገር ውስጥ ፍጆታ የሚዉል ነው፡፡ ከጠቅላላ ምርት አንጻር የሀገሪቱ የቡና ፍጆታ ድርሻ፤ ኢትዮጵያን ከአለም አንጻር ቁጥር አንድ እንደሚያደርጋት የአሜሪካ ተራድኦ ድርጅት (USAID) በዘርፉ ያደረገው ጥናት ያመለክታል፡፡

    በሌላ ጎኑ የሀገሪቱ ባህላዊ የቡና አፈላል በፍጥነት ወደ ንግድ እየተቀየረ መምጣቱን ተከትሎ ለበርካታ ዜጎች የስራ ዕድል እየፈጠረ ይገኛል፡፡ የቡና ንግዱ ከትልቅ እስከ ትንሽ የሀገሪቱ ከተማዎች መስፋፋቱ የቡና ፍጆታውን በማሳደግ ረገድ ያራሱን ድርሻ እየተወጣ ይገኛል፡፡ የኢትዮጵያ ቡና ወጪ ንግድ የቡና ምርት ኢትዮጵያ ከፍተኛውን የውጭ ምንዛሪ የምታገኝበት ነው፡፡ እንደ ማዕከላዊ ስታስቲስክ ኤጀንሲ መረጃ፤ ቡና ሀገሪቱ 31 በመቶ የውጭ ምንዛሪ የምታገኝበት ምርት ነው፡፡

    ከ10 አመት በፊት የቡና ምርት የውጭ ምንዛሪ ግኝት 65 በመቶ ድርሻ እንደነበረው መረጃው ያመለክታል፡፡ ኢትዮጵያ ቡናን በመላክ የምታገኘው የውጭ ምንዛሪ ከጊዜ ወደ ጊዜ እያደገ መምጣቱን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ በጎርጎሮሳዊያኑ 1990ዎቹ ከተገኘው የውጭ ምንዛሪ አንጻር አሁን ያለው በ5 ዕጥፍ ገደማ ይልቃል፡፡ በተለይም ከ2003 ጀምሮ የቡና የአለም ገበያ ዋጋ እየተሻሻለ መምጣቱን ተከትሎ ከቡና የተገኘው ገቢ እያደገ መጥቷል፡፡

    የኢትዮጵያ የቡና ምርት ጥራትን ብቻ በማሳደግ አሁን እየተገኘ ያለውን የውጭ ምንዛሪ በከፍተኛ ደረጃ ማሳደግ እንደሚቻል የአለም ምግብ ድርጅት FAO ጥናት ያመልክታል፡፡ ሀገሪቱ ወደ ወጭ የምትልከው ቡና አብዛኛው ያልታጠበ ነው፡፡ ወደ ውጭ ከሚላከው ቡና የታጠበ ቡና 27 በመቶ ብቻ ድርሻን ይዛል፡፡ ቀሪው 73 በመቶ ሳይታጠብ የሚላክ ነው፡፡

    ከዚህ በተጨማሪ ኢትዮጵያ በአለቀፍ ደረጃ ተወዳጅ የሆነውንና ተፈጥሯዊ (Organic) ቡናን ለአለም ገበያ በማቅረብ ትታወቃለች፡፡ በአለም ገበያ ከፍተኛ ዋጋ የሚያወጣውን ከሰው ሰራሽ ማዳበሪያ ነጻ የሆነ (Organic) ቡና በከፍተኛ ደረጃ በማቅረብ የምትቀድማት ሀገር ፔሩ ብቻ ናት፡፡ ኢትዮጵያ ለአለም ገበያ የምታቀርበው ከሰው ሰራሽ ማዳበሪያ ነጻ የሆነ ቡና እስከ 20 በመቶ የሚደርስበት ወቅት አለ፡፡ ይህ ደግሞ ሀገሪቱ ከአለም ገበያ ካላት 5 በመቶ ድርሻ አንጻር ከፍተኛ የሚባል ነው፡፡ ይህ ሆኖም ከተፈጥሯዊ (Organic) ቡና የሀገሪቱን ጠቅላላ ኤክስፖርት 6 በመቶ ድርሻን ብቻ እንደሚይዝ የአለም ምግብ ድርጅት FAO መረጃ ያመለክታል፡፡

    ከ1990ዎቹ ዓ.ም ወዲህ የኢትዮጵያን ቡና በመግዛት ጀርመን (29 በመቶ) ጃፓን፣ (16 በመቶ) ሳውዲ አረቢያ (15) በመቶ ድርሻን በመያዝ ቀዳሚ ናቸው፡፡ አሜሪካ ከኢትዮጵያ የምትገዛው የቡና መጠን አነስተኛ ቢሆንም ከጊዜ ወደ ጊዜ እያደገ መጥቷል፡፡ በ1992 ዓ.ም አሜሪካ ከኢትዮጵያ የምታስገባው ቡና 4 በመቶ የነበረ ሲሆን አኃዙ በዕጥፍ በማደግ በአሁኑ ወቅት 8 በመቶ ደርሷል፡፡ በየአመቱ እንደ አውሮፓዉያኑ አቆጣጠር ጥቅምት 1 የሚከበረው የአለም አቀፍ የቡና ቀን ለሀገሪቱ ኢኮኖሚያዊ ፋይዳ ባሻገር የዕለት ዕለት ማህበራዊ ግንኙነታችን ጋር ጥልቅ ትስስር ላለው አረንጓዴ ወርቃችን ትልቅ ትርጉም ያለው ነው፡፡

    ምንጭ:- EBC

    Read more
  • ከአሸናፊዎች መዳፍ -ወደ- የተሸናፊዎች ወገብ

                                                                                   

    ከዳንኤል ክብረት

    ሰላም ከተሸናፊዎች ወገብ እንጂ ከአሸናፊዎች መዳፍ አትገኝም› የሚል ወርቃማ አባባል አላቸው የካናዳ ጥንታውያን ሕዝቦች (First Nations)፡፡ አደን ልዩ ችሎታቸው የነበረውና በዚህች ሀገር ከሺ ዓመታት በፊት ሠፍረው መኖር የጀመሩት እነዚህ ሕዝቦች አያሌ የእርስ በርስ ጦርነቶችንና ችግሮችን ለመፍታት የቻሉት በዚህ ምክንያት እንደነበረ ይነገራል፡፡ ሁለት ጎሳዎች በአደንና በእርሻ ቦታ ወይም በድንበር ምክንያት በተፈጠረ ችግር ወደ ጦርነት ይገባሉ፡፡ የእነዚህ ጥንታውያን ሕዝቦች ሽማግሌዎች ግን ጦርነቱ በአንደኛው አሸናፊነት እንዲጠናቀቅ አይፈቅዱም፡፡ ጦርነቱ ሲደረግ የተወሰነ ጊዜ ብቻ ነው የሚታገሡት፡፡ የዚህን ምክንያቱን ሲያስረዱ ደግሞ ‹ሁለቱም ወገኖች የጦርነቱን አስከፊ ገጽታ መቅመስ አለባቸው› ይላሉ፡፡ የችግር መፍቻው መንገዳቸው ወደ ባሰ ችግር እየወሰዳቸው መሆኑን ከምክርና ከትምህርት ይልቅ በተግባር እንዲያዩት ጊዜ ይሰጧቸዋል፡፡ በኋላ ግን በመካከል ይገባሉ፡፡ ‹ጦርነቱ በአንደኛው ወገን አሸናፊነት መጠናቀቅ የለበትም› የሚል እምነት አላቸው፡፡ ሁለቱም ወገኖች ቀን ጣላቸው፤ ችግር ለያያቸው፤ መንገድ አጣላቸው እንጂ ወንድማማቾች ናቸው፡፡ የእነዚህ ወንድማማቾች ትግል በአንደኛው አሸናፊነት ከተጠናቀቀ ሰላም አይገኝም፡፡ አሸናፊው ጨቋኝ፣ በቀለኛ፣ ጉልበተኛና ዘራፊ ሆኖ ይቀራል፡፡ ተሸናፊው ደግሞ ቂመኛ፣ ቀን ጠባቂ፣ በጥላቻ የተሞላና ባዕድ ሆኖ ይኖራል፡፡ የጊዜ ጉዳይ ይሆናል እንጂ አሸናፊና ተሸናፊ ቦታ መቀያየራቸው አይቀርም፡፡ የሕዝቡም ችግር ይቀጥላል፡፡ ለካናዳ ጥንታውያን ሕዝቦች መፍትሔው አንድ አሸናፊ መፍጠር ሳይሆን ሁለት ተሸናፊ ማግኘት ነው፡፡ ሁለቱም ወገኖች ጦራቸውን መሬት ተክለው፤ እግራቸውን አጣጥፈው፣ ምንጣፍም ላይ ተቀምጠው መነጋገርና መደራደር አለባቸው፡፡ እስኪስማሙ ድረስ መነጋገር፤ እስኪግባቡ ድረስ መደራደር፡፡ ሲያቅታቸው በሽማግሌዎቹ እየታገዙ ወደ አንድ የመግባቢያ ሐሳብ መምጣት፡፡ ያን ጊዜ ሁለቱም ወገኖች ከሁለቱም ለተሻለ ሉዐላዊ ሐሳብ ተሸናፊ ሆነው ይወጣሉ፡፡ ለዚህ ነው ‹ሰላም ከተሸናፊዎች ወገብ እንጂ ከአሸናፊዎች መዳፍ አትወጣም› የሚሉት፡፡ ‹የተሸናፊዎች ወገብ› ሲሉ በባሕላቸው ስምምነቱ የሚፈጠረው ከወገብ ጎንበስ ብሎ በትኅትና የመጨረሻውን ሐሳብ በመቀበል ስለሆነ ነው፡፡ የኢትዮጵያ ዕጣ ፈንታም ከተሸናፊዎች ወገብ እንጂ ከአሸናፊዎች መዳፍ መምጣት አይችልም፡፡ ሁሉም ወገን ለዚህች ሀገር የተሻለውን ሐሳብ ለማምጣትና በዚያም ለመመራት ወገቡን መስበር አለበት እንጂ የእርሱን ሐሳብ በሌሎች ላይ በአሸናፊነት ጭኖ ማለፍ የለበትም፡፡ ካለፈው ታሪካችን ይህን መማር አያቅተንም፡፡ የካናዳ ጥንታውያን ሕዝቦች እንዳሉት በኛም ሀገር የአንድ ወገን አሸናፊነት አሸናፊውን ጨቋኝ፣ በቀለኛ፣ ጉልበተኛና ዘራፊ ሆኖ እንዲቀር አድርጎታል፡፡ ተሸናፊውን ደግሞ ቂመኛ፣ ቀን ጠባቂ፣ በጥላቻ የተሞላና ባዕድ ሆኖ በየዘመናቱ የራሱን ጥያቄና የራሱን የነጻነት ትግል እንዲጀምር በር ከፍቶለታል፡፡ ምጣድ ላይ ጢቢኛ ተጋግሮ ላይኛው የዳቦው ክፍል ታችኛውን በእሳት በመለብለቡ ሲስቅበት ‹የጊዜ ጉዳይ ነው እንጂ ስትገለበጥ ትቀምሰዋለህ› አለው ይባላል፡፡ ተጋድሏችንና ጥረታችን እገሌን አስወግደን፣ በእገሌ መቃብር ላይ ሐውልት ለመሥራት፤ አንዱን በሌላኛው ለመተካት፤ ከአንደኛው አገዛዝ ወደሌላኛው ለመሸጋገር ከሆነ በላሸቀ ጎማ በዳገት ጭቃ ላይ እንደመንዳት ይቆጠራል፡፡ ጎማው በተሽከረከረ ቁጥር ጭቃው እያንዳለጠው መኪናውን ወደኋላ እንጂ ወደፊት አይወስደውም፡፡ አሁንም ይቅደምና ይውደም የትግላችን መፈክር ከሆኑ ያለፉት ዘመናት ትግሎቻችን ካመጡልን ለውጥ የተሻለ አናመጣም፡፡ አሁንም ‹እኛ› እና ‹እናንተ› እየተባባልን አንዱ ለሌላው መብት ሰጭ፣ ዋስትና ሰጭ፣ ምሕረት ሰጭ ሆኖ ከቀረበ ሥጋት እንጂ ሰላምን ማምጣት አይቻልም፡፡ ጉዞው አንድ አሸናፊ ወገንን ከፈጠረ ጊዜ የሚያፈነዳውን ፈንጂ የመቅበር ሥነ ሥርዓት ይሆናል፡፡ ጉዞው አሸናፊ ሐሳብን ከፈጠረ ግን የፈንጂ ማምከኛ እንደመሥራት ይቆጠራል፡፡ የምንጋደለው ሁላችንም ወደ ውይይቱና ድርድሩ አዳራሽ ለመግባት እንድንችል፤ የሁላችንም ሐሳብ የሚፋጭበትና የተሻለው ሐሳብ አሸናፊ የሚሆንበትን ሥርዓት ለመዘርጋት እንድንበቃ፤ ከጭንቅላታቸው ይልቅ በጡንቻቸው፣ ከሐሳባቸው ይልቅ በመሣሪያቸው የሚተማመኑት ወገኖች ተሸንፈው ወደ ተሸናፊዎች መድረክ እንዲመጡ ለማድረግ ከሆነ ትግሉ ፈዋሽ ነው፡፡ በአፍሪካችን ታሪክ ውስጥ አስቸጋሪው ምዕራፍ በጦርነት ያሸነፉ ኃይሎች የአሸናፊነት ልምድ ብቻ ስለሚኖራቸው ሰላም የምትፈልገውን የተሸናፊነት ባሕርይ ለመያዝ አለመቻላቸው ነው፡፡ በናይጄርያ የሚኖሩ ዮሩባዎች ‹ከበሮን እንዲመታ አድርጎ መሥራትና ከበሮን ለኢሻይ ኦ ሉዋህ መምታት ይለያያሉ› የሚል አባባል አላቸው፡፡ [ኢ ሻ ኦሉዋህ - ‹የእግዚአብሔር ሥራ ሳይፈጸም አይቀርም› የሚል የዩሩባ ባሕላዊ ዘፈን ነው] ነጻነትን ማምጣትና በነጻነት የምትኖርን ሀገር መገንባት የተለያዩ መንገዶችንና ችሎታዎችን ይጠይቃሉ፡፡ የደቡብ ሱዳን ተዋጊዎች ከሰሜን ሱዳን ነጻ የሆነች ሀገር በዘመናት ትግል ፈጠሩ፡፡ በሰላምና በነጻነት የምትጓዝ ሀገር መፍጠር ግን አቃታቸው፡፡ ሰላም ከአሸናፊዎች መዳፍ ልትወጣ አትችልምና፡፡ ከአሸናፊዎች መዳፍ የምትወጣ ሰላም ሰላማዊነቷ ለአሸናፊዎቹ ብቻ ነው፡፡ ተሸናፊዎቹ ምንጊዜም በጦርነት ሥነ ልቡና ውስጥ ነው የሚኖሩት፡፡ የምንታገለው ለመሸነፍ መሆን አለበት፡፡ ኔልሰን ማንዴላ በአፓርታይድ የመጨረሻዎቹ ዘመናት የአፓርታይድ መሪዎች ለድርድር ሲጋብዙት ፈቃደኛ በመሆኑ ከሌሎች የኤ ኤን ሲ መሪዎች ክርክር ገጥሞት ነበር፡፡ የአፓርታይድን ፍጻሜ ‹በፈረስ አንገት፣ በጦር አንደበት› ማምጣት ስንችልና ሲገባን ለምን? የሚል ሙግት፡፡ የማንዴላ መልስ የተለየ ነበር፡፡ ‹የታገልነው በሁላችንም ፍላጎት ላይና በሁላችንም ድርድር የምትገነባ ደቡብ አፍሪካን ለማምጣት እንጂ የአንድ ወገን የነበረችውን ሀገር የሌላ ወገን ለማድረግ አይደለም፡፡ የሁላችንም የምትሆነውን ሀገር ሁላችንም እንድንፈጥራት ለማድረግ ነው› ነበር ያለው፡፡ ትግሉ ተሸናፊዎች ወደሚገቡበት አዳራሽ ለመግባት ማንም በማንም ላይ በሩን እንዳይዘጋ ለማድረግ መሆን አለበት፡፡ ሁሉም ወገቡን እንጂ መዳፉን ይዞ እንዳይመጣ ለማድረግ መሆን አለበት፡፡ መዳፍ የጨበጡትን አላቅቆ ወገብ እንዲይዙ ለማስቻል መሆን አለበት፡፡ ዮሐንስ ሐፂር ‹አንተ ስትገባ እርሱ ወጣ› እንዳለው አንዱ ሲገባ የሚወጣ ሌላ መኖር የለበትም፡፡ ሁሉም በገቢ ደረሰኝ የሚመዘገብበትን አካውንት ነው መክፈት ያለብን፡፡ የካናዳ ጥንታውያን ሕዝቦች ‹የጦርነቱን አስከፊ ገጽታ መቅመስ አለባቸው› ካሉት በላይ በአንድ ወገን አሸናፊነት የሚጠናቀቅ ትግልና አብዮት የሚያስከትለውን ጣጣ በሚገባ ቀምሰነዋል፡፡ ዩሩባዎች ‹የፀሐይ መጥለቂያ የጨረቃ መውጫ ነው› እንደሚሉት የአንዱ ወገን ትግል መጨረሻ ለሌላው ወገን የትግል መጀመሪያ እየሆነ ስንገላበጥ ኖረናል፡፡ የሺ ዓመታት ታሪክ አለን የምንል ሕዝቦች ስንት ጊዜ የነጻነት ቀን፣ ስንት ጊዜ የሕዝብ መዝሙር፣ ስንት ጊዜ የባንዴራ ዓርማ፣ ስንት ጊዜ ሕገ መንግሥት፣ ስንት ጊዜ የየአካባቢዎቻችንን ስያሜ እንደቀያየርን እናውቀዋለን፡፡ አንድ ጊዜ አንዱ ባላባት በሌላው ባላባት ርስት ይሾምና ይሄዳል፡፡የተሾመው ባላባት ግብር አውጥቶ ሕዝብ ይጋብዛል፡፡ በዚያ ግብር ላይ የተሿሚው ወገኖች ‹ዓይናማው ገዳየ› እያሉ ሲዘፍኑ የተሸናፊው ወገኖች ‹አሃው ገዳይ› በማለት ፋንታ ‹አለን ጉዳይ› ይሉ ነበር አሉ፡፡ ልባቸው እንደሸፈተ ሲናገሩ፡፡ የነገዋ ኢትዮጵያ ጉዞም ‹ዓይናማው ገዳይ› ብሎ አንዱ ሲዘፍን ሌላው ‹አለን ጉዳይ› የማይልበትን ሥርዓት ለመዘርጋት መሆን አለበት፡፡ ይህ የሚሆነው ደግሞ የአሸናፊነት መዳፋችንን አላቅቀን የተሸናፊነትን ወገብ ይዘን ወደ ውይይቱ አዳራሽ በነጻነት ከገባን ነው፡፡ የነገዋ ኢትዮጵያ ከአሸናፊዎች መዳፍ ሳይሆን ከተሸናፊዎች ወገብ መገኘት አለባት፡፡ 

    ምንጭ : የዳንኤል ክብረት እይታዎች

    Read more
  • ሕዝብ ለመሪው በሦስት ደረጃ ማስጠንቀቂያ ይሰጣል፡፡ (ከዳንኤል ክብረት) - People's Three Stages of Warning for Their Leaders by The People

     
     
     
     
    ከዳንኤል ክብረት
    ሕዝብ ለመሪው በሦስት ደረጃ ማስጠንቀቂያ ይሰጣል፡፡ የመጀመሪያው ‹አርም› የሚል ነው፡፡ በዚህ ደረጃ ሕዝቡ ሦስት ነገሮችን አምኗል ማለት ነው፡፡ አንድም መሪው በጎ ኅሊና አለው፤ ለማረም የሚችል ዐቅም አለው፤ ችግሩ የተፈጠረው ከአሠራሩ ላይ ነው ብሏል፡፡ አንድም ደግሞ ሕዝቡ መሪው እንደማንኛውም ፍጡር ተሳሳተ እንጂ ራሱ ስሕተት አይደለም፡፡ ስለዚህ ሊያርም ይችላል ብሎ አምኗል፡፡ በመጨረሻም ሕዝብ መሪውን ይወዳል፣ ስሕተቱን ግን ይጠላል ማለት ነው፡፡
     
    እዚህ ላይ የደረሰ መሪ የታደለ የሚሆነው ስሕተቶቹን ነቅሶ ‹ሳይርቅ በቅርቡ፣ ሳይደርቅ በርጥቡ› ለማረም ከቻለ ነው፡፡ የሚሳሳት ፈጣሪ እንደሌለ ሁሉ የማይሳሳት መሪ የለም፡፡  መሪዎችን ታላቅና ታናሽ የሚያደርጋቸው ስሕተታቸውን ለማመንና አምነውም ለማረም ያላቸው ዐቅምና ቁርጠኛነት ነው፡፡ መሪ የሕዝቡን ጥቆማ ሰምቶ፣ የሕዝቡንም ልብ አድምጦ ችግሩን በጊዜ ካረመ ስሕተቱ ከሥራ የመጣ እንጂ ከመሪው ጠባይ የመነጨ አይደለም ብሎ ሕዝብ በመሪው እንዲተማመን ያደርገዋል፡፡ ‹ከሰው ስሕተት፣ ከብረት ዝገት አይጠፋም› ብሎ ያልፈዋል፡፡ ሕዝብ የነገረውን ስሕተት ከማረም ይልቅ ‹እኔ ደኅና ነኝ ችግሩ ከአፈጻጸሜ የመጣ ነው› እያለ ችላ ካለው ሕዝብ ወደ ሁለተኛው ደረጃ ይሻገራል፡፡ ጃን ሜዳ ሠፍሮ እያደመ ራስ ተፈሪን ወደ ዙፋን ያመጣው መሐል ሠፋሪ ጦር (ሠራዊቱ) ነበር፡፡ በኋላም አርሙ ቢላቸው አላርም ሲሉ በ1953 መፈንቅለ መንግሥት ያደረገው ይኼው ሠራዊት ነው፡፡
     
    ሁለተኛው የሕዝብ ማስጠንቀቂያ ‹ታረም› የሚል ነው፡፡ ሕዝብ  መሪውን ‹ታረም› ካለ ሁለት ነገሮችን አስቧል፡፡ ‹መሪው ልክ ነበር ነገር ግን  እንደማንኛውም ፍጡር ተሳስቷል› የሚለው ሐሳቡን ቀይሯል፡፡ ‹መሪው ስሕተቱን ሊያርም ይችላል› ከሚለው ወጥቷል፡፡ ይህንን ዕድል ላይመለስበት አልፎ መሪው ስሕተት የሚሠራ ሳይሆን ስሑት (የተሳሳተ) መሪ ነው፡፡ ስሕተቱ ከሥራ ሂደት ሳይሆን ከአመራሩ፣ ከአስተሳሰቡና ከአካሄዱ የመጣ ነው፡፡ ተግባሩ እንዲስተካከል መሪው መስተካከል አለበት ብሎ ሕዝቡ አምኗል ማለት ነው፡፡ ከኩርንችት በለስ፣ ከአጋምም ወይን ሊለቀም አይችልም፡፡ ውኃው እንዲስተካከል ምንጩ መስተካከል አለበት ብሎ ሕዝብ ማሰብ ጀምሯል፡፡ እንደዚያም ቢሆን ግን መሪው ራሱን ሊያረም የሚችል መሪ ነው ብሎ አምኗል፡፡
     
    በዚህ እከን ላይ የደረሰ መሪ ራሱን ፈትሾ፣ መርምሮና አንጥሮ እንደ ወይን ግንድ እየገረዘ ሸለፈቱን መጣል አለበት፡፡ ሌላውን ሰውነት ለማዳን ሲባል ሕመምተኛው የሰውነት አካል እንደሚቆረጠው ሁሉ ሀገርን ለማዳን ሲባል የሚቆረጡ አሠራሮች፣ አስተሳሰቦች፣ አካሄዶች፣ መሪዎች፣ ፖሊሲዎችና መርሖች ሊኖሩ ይችላሉ፡፡ ‹ታረም› የተባለ መሪ እነዚህን አርሞ እንደ እባብ ሳይሆን እንደ ንሥር ታድሶ ከመጣ፤ ጥፋቱ ከአፈጻጸሜ የመጣ ነው፣ ሕዝቡ ስላልገባው ነው፣ ስላልተማረ ነው፣ ስላልሠለጠነ ነው፣ እያለ የመሥዋዕት በግ ፍለጋ ካልኳተነ፤ ‹ችግሩ እኔ  ነኝ፤ መፍትሔውም የእኔ መለወጥ ነው› ብሎ ካመነ፤ አምኖም ከሠራ፤ ሠርቶም ከተለወጠ፡፡ ሕዝቡ፡-
    ‹አሁን ወጣች ጀንበር
    ተሸሽጋ ነበር› ብሎ ይቀበለዋል፡፡
    ይህንን ሁሉ ትቶ መሪው በሕዝቡ ትዕግሥት ላይ ከቀለደ፤ ሕዝብም ለትዕግሥቱ ምላሹ ካለፈው የባሰ፣ ከተስፋው ያነሰ ሲሆንበት፤ ሕዝብ አመለካከቱን ይቀይራል፡፡ አርም፣ ታረም ማለት ዋጋ አልባ መሆኑን ይረዳል፡፡ ሊያርም ሊታረም የሚችል መሪና አመራር የለም ብሎ ያምናል፡፡ ችግሩ መሠረታዊ ነው ብሎ ይረዳል፡፡ በዚህ ጊዜ ሦስተኛውንና የመጨረሻ ማስጠንቀቂያውን ይሰጣል፡፡ ንጉሥ ኃይለ ሥላሴን ሆ ብሎ ወደ ሥልጣን ያመጣው ወታደር፣ ስሕተቶቻቸውን ማረም ሲያቅታቸው በ1953 መፈንቅለ መንግሥት ያደረገው ወታደር፤ በ1966 ደግሞ ሥልጣናቸውን አሳጣቸው፡፡ የ1953ቱ መፈንቅለ መንግሥት ‹ታረም› የሚል መልእክት እንዳለው ንጉሡ ቢረዱ ኖሮ የ66ቱን ነገር ያስቀሩት ነበር፡፡ ግን አልሆነም፡፡ ‹ታረም› የሚለውን አልረዳ ሲሉ ‹ተወገድ› የሚለው የመጨረሻው ማስጠንቀቂያ መጣ፡፡ 
     
    ደርግም እንዲህ ነበር፡፡ በ66 አብዮቱ ሲፈነዳ፣ መሬት ላራሹ ሲታወጅ የሕዝብ ድጋፍ ነበረው፡፡ ቆይቶ ስሕተት ሲያበዛ ‹አርም› የሚለው መልእክት ከያቅጣጫው መጣ፡፡ ሰልፎች፣ ወረቀቶች፣ ተቃውሞዎች መጡ፡፡ ከማረም ይልቅ ‹መረምረም› ስለመረጠ የመጀመሪያውን ዕድል አሳለፈው፡፡ ከውስጥና ከውጭ ጠብመንጃ አንሥተው ግራ ቀኝ የወጠሩት ኃይሎች ‹ታረም› ቢሉትም መታረም ትቶ ማውደምን መረጠ፡፡ የ1981 ዓም መፈንቅለ መንግሥት ‹ተወገድ› የሚለውን መለከት ነፋ፡፡ ደርግ የሚተርፍ መስሎት ለፋ፡፡ ግን ተወገድ ከተባለ በኋላ መትረፍ በተአምር ብቻ ነበርና ሊተርፍ አልቻለም፡፡
     
    ይህ ‹ተወገድ› የሚለው ሦስተኛው  ማስጠንቀቂያ የመጨረሻው የሕዝብ ጥያቄ ነው፡፡ መሪው ታምሞ አይደለም፡፡ ራሱ በሽታ ነው፡፡ ተቸግሮ አይደለም፡፡ ራሱ ችግር ነው፡፡ ደክሞ አይደለም፡፡ ራሱ ደካም ነው፡፡ ተፈትኖ አይደለም፤ ራሱ ፈተና ነው ብሎ አምኗል፡፡ ስለዚህም መፍትሔው መወገድ ብቻ ነው ብሎ ይቆርጧል፡፡ ቆርጦም ይሠራል፡፡ ሕዝብ እዚህ ደረጃ ከደረሰ በኋላ መመለስ ብዙ ጊዜ ከባድ ነው፡፡ ማረምንም መታረምንም ከሚቀበልበት እርከን አልፏልና ቀሪው ዕድል የሚሆነው በሰላም መሰናበት ነው፡፡
     
    የአንድ መሪ ብስለት በሁለት ደረጃ ይለካል፡፡ የመጀመሪያው ሲቻል በፊተኛው፣ ሳይቻል በቀጣዩ ደረጃ ላይ መንቃት፣ ነቅቶም  ተገቢውን ማድረግ፡፡ ያም ዘመን ካለፈና ጀንበር ካዘቀዘቀች ደግሞ ራሱንም ሀገሩንም ሳያጠፋ መልካም የወንድ በር ማዘጋጀት ነው፡፡
    ዘቦ እዝን ሰሚዐ ለይስማዕ፡፡  
    Read more
  • አራቱ የጠባይ እርከኖች

                                              

     ከዳንኤል ክብረት

    የሰው ልጅ አራት የጠባይ እርከኖች አሉት ይላሉ ትውፊታውያን ሊቃውንት፡፡ በነባሩ የኢትዮጵያ ትምህርት መሠረት ጠባይና ባሕርይ ይለያያሉ፡፡ ‹ባሕርይ› ማንነት ነው፡፡ በፍጥረትህ ታገኘዋለህ፡፡ ይዘህው ትኖራለህ፡፡ አትለውጠውም፤ አታሻሽለውም፡፡ ለምሳሌ ሰውነት ባሕርይ ነው፡፡ ሰው መሆንን፣ እንስሳ ወይም ዛፍ ወይም ውኃ በመሆን አትለውጠውም፡፡ ‹ጠባይ› ደግሞ በተፈጥሮ፣ በልምድ፣ በዕውቀት፣ በውርስ፣ የሚገኝ አስተሳሰብ፣ አመለካከት፣ ልማድ፣ አኳኋን፣ አነዋወር፣ አመል ነው፡፡ በትምህርት የጠባይ ለውጥ እንጂ የባሕርይ ለውጥ አይመጣም የሚባለው ለዚህ ነው፡፡ የባሕርይ ለውጥ ማለት ጨርሶ ማንነትን መለወጥ ማለት ነውና፡፡

     
    ሰው ምንም እንኳ አንድ ዓይነት ሆኖ ቢፈጠር በትምህርቱ፣ በባህሉ፣ በልምዱ፣ በልምምዱ፣ በእምነቱ፣ በፍላጎቱና በምርጫው የተነሣ በተለያዩ የጠባይ ደረጃዎች ውስጥ ሊኖር ይችላል፡፡ እነዚህ የጠባይ ደረጃዎች አውሬነት፣ እንስሳነት፣ ሰውነትና መልአክነት ናቸው፡፡ ከአንደኛው ወደ ሌላኛው ማደግና መሻሻል የሚቻለውም አንደኛውን ተረድቶ፣ አርሞና ገርቶ ለሌላኛው ተገዥ በማድረግ ነው፡፡ ዝቅተኛው የጠባይ ደረጃ አውሬነት ሲሆን ከፍተኛው ደግሞ መልአክነት ነው፡፡ የታችኛውን ሳይገሩና ሳይገዙ ቀጥሎ ያለውን ጠባይ ገንዘብ ለማድረግ የሚሞክሩ ሰዎች ለጊዜው እንደ ተዋናይ ይጫወቱ ይሆናል፡፡ ቆይቶ ግን ባላሰቡትና ባልፈለጉት ጊዜ ያልተገራውና ያልተገዛው ጠባይ ብቅ እያለ ይበጠብጣል፡፡ በተለይም በልዩ ልዩ ስሜቶች በሚናጡበት ጊዜ የደበቁት ጠባይ መገለጡና መጋለጡ አይቀርም፡፡ አንዳንድ ሰዎችም ሳያሸንፉና ሳይገዙ ሸፋፍነው የተውትን ጠባይ ይረሱታል፡፡ ‹ዝም ያለ የሌለ ይመስላል› እንዲሉ፡፡ በዐመድ እንደ ተዳፈነ የፍግ እሳት ይሆናል፡፡ እንዲህ ያለው የተዳፈነ ጠባይ በሰውነት ውስጥ ‹ሲስት› ሠርቶ እንደተቀመጠ ተሐዋሲ አመቺ ጊዜ ነው የሚጠብቀው፡፡ ‹እገሌን ሳውቀው እንዲህ አልነበረም፤ ስንጋባ ይኼ ጠባይ አልነበረውም፣ አብረን ስንሠራ እንዲህ ያለ ነገር አይቼባት አላውቅም፣ ድሮ ደኅና ሰው ነበረች› እያልን በምናውቃቸው ሰዎች ላይ ከምናዝንባቸው ምክንያቶች አንዱ ያልገሩትና ያልገዙት ጠባይ ብቅ ሲል አይተን ነው፡፡
     
    የመጀመሪያው የጠባይ ደረጃ አውሬነት ነው፡፡ አውሬነት ስግብግብነት፣ ጉልበተኛነት፣ ነውጠኛነት፣ ርኅራኄ ቢስነት፣ ለማንኛውም ችግር መፍትሔው ኃይል ነው ብሎ ማመን፣ አእምሮን የጥርስና ጉልበት ያህል አለማሠራት፣ በግዳይ መርካት፣ ከሌሎች ጋር ተግባብቶና ተስማምቶ ከመኖር ይልቅ ከልሎና አጥሮ መኖር፤ ማስደንገጥ፣ ማሸበርና ማስፈራረትን የሐሳብ ማስፈጸሚያ ማድረግ፤ በተለይ ጉልበትና ዐቅም በሌላቸው ላይ መጨከን ነው፡፡ አውሬነት ገንዘቡ የሆነ ሰው ምንም የተገራና የተገዛ ጠባይ አይኖረውም፡፡ ልምድ፣ እድሜ፣ ትምህርት፣ ተሞክሮ፣ ቅጣት፣ ሽልማት፣ ባህልና እምነት ያሻሻሉለት፣ የቀረጹለትና የለወጡለት ጠባይ አይኖረውም፡፡ ወይም ደግሞ በእነዚህ ለመሻሻልና ለመለወጥ ፈቃደኛ አይደለም፡፡ ራሱንም አላዘጋጀም፡፡ አንዳንድ ጊዜ ይህንን ጠባይ በውስጣዊ አእምሮው ውስጥ እንደ ሞተር ዋናውን ቦታ ሰጥቶ ነገር ግን በትምህርት፣ በባህል፣ በእምነትና በልምድ ያገኘውን ጠባይ በላዕላይ የእእምሮው ክፍል እያስቀመጠው የሚኖር አለ፡፡ አንዱ ካንዱ ጋር ሳይገናኝ፣ ሳይሟገትና ሳይሸራረፍ፣ በምንታዌ የሚኖር፡፡ እንዲህ ያለው ሰው ዕድል፣ ሥልጣን፣ ገንዘብና አጋጣሚ ሲያገኝ ያንን እንደ ሞተርና አስኳል በአእምሮው ውስጥ ዋና ቦታ ሰጥቶ ያስቀመጠውን የአውሬነት ጠባይ ያወጣል፡፡ 
     
    ክፉ አምባገነኖች፣ ጨካኝ መሪዎችና አስቸጋሪ አለቆች የሚፈጠሩት በዚህ ምክንያት ነው፡፡ በሀብት ውስጥ፣ በዕውቀት ውስጥና በዝና ውስጥ የተደበቀ አውሬነት የሚገኘው በዚህ ምክንያት ነው፡፡ የተማሩትን፣ የሠለጠኑበትን፣ ያመኑትንና ሲደሰኩሩበት የኖሩትን ትተው ከእነርሱ የማይጠበቅ የአውሬነት ሥራ ሲሠሩ የምናያቸው ‹ፊደላውያን›፣ ታዋቂ ሰዎች፣ ባለሥልጣናትና ባለ ገንዘቦች በዚህ በሽታ የተጠቁ ናቸው፡፡ እንዲያውም አንዳንድ ጊዜ መማራቸው፣ መሠልጠናቸውና በእምነት ውስጥ መኖራቸው አውሬነታቸውን እንዲገሩትና እንዲገዙት ከማድረግ ይልቅ ‹መልከ ጥፉውን በስም እንዲደግፉት› ያደርጋቸዋል፡፡ ለአውሬነታቸው የሃይማኖት፣ የፖለቲካ፣ የፍልስፍናና የዘር ስያሜ ይሰጡታል፡፡ መግደላቸው፣ መጨፍጨፋቸው፣ መዝረፋቸው፣ ማጥፋታቸውና ማውደማቸው ትክክል መሆኑን ለማስረዳት ሃይማኖትን፣ ፖለቲካን፣ ዘርንና ፍልስፍናን ሽፋን ያደርጓቸዋል፡፡ 
     
    ሁለተኛው የጠባይ ደረጃ እንስሳነት ነው፡፡ እንስሳነት ከሆድ ያለፈ ነገር አለማሰብ፣ መዋሰብና መዋለድን ብቻ ገንዘብ አድርጎ መኖር፤ ወደነዱት መነዳት፤ ‹ቢጭኑት አህያ ቢለጉሙት ፈረስ› መሆን፤ በተፈቀደልን መስክ ብቻ መጋጥ፣ በተቀየደልን በረት ብቻ መኖር፤ ‹ሰብተዋል ልረዳቸው፣ ደርሰዋል ልጋልባቸው› ለሚለን ሁሉ እሺ ማለት፤ ማር ሠርተን ሌሎች እየቆረጡት፣ ወተት አግተን ሌሎች እየጠጡት መኖር፤ ከምንውልበት መስክና ከምናድርበት በረትና ጋጣ አርቆ አለማሰብ ነው፡፡ ምንም እንኳን እንደ አውሬነት ጠባይ ክፋትና ተንኮል፣ ንጥቂያና ዝርፊያ፣ ደም አፍሳሽነትና ጉልበተኝነት፣ ድንበርተኛነትና አምባገነንነት ባይኖሩም ‹ሆዴ ከሞላ፣ ደረቴ ከቀላ› ከዚህ በላይ ምን እፈልጋለሁ ብሎ መኖር የእንስሳነት ዋናው መገለጫ ነው፡፡ ‹እኔ ከሰው አልደረስ፣ ሰውን አላማ፣ የሰው ገንዘብ አልነካ፣ ሰው አላስቀይም፣ ከሰው አልጣላ› እያሉ የሚመጻደቁ ሰዎች ምን ጊዜም የሚያዩት በሰው ላይ ክፉ አለማድረጋቸውን ብቻ ነው፡፡ ዛፎችም፣ ተራሮችም፣ ወንዞችም፣ ሐይቆችም ይህንን ሊናገሩ ይችላሉ፡፡ የሰው ዋና መለኪያው ምን አላደረገም? ሳይሆን ምን አደረገ? ነው፡፡ ምንም ባለማድረግማ ሙትንና ግዑዝን የሚስተካከለው አይኖርም፡፡  
     
    ብዙ ጊዜ የሌሎች አጃቢ፣ ተከታይና አድናቂ ሆነው የምናገኛቸው እነዚህን ነው፡፡ አይመዝኑም አያመዛዝኑም፣ አይገምቱም አያነጥሩም፤ የነገሯቸውን ሁሉ ያምናሉ፤ የሰጧቸውን ሁሉ ይቀበላሉ፤ ለምን፣ እንዴት፣ መቼ፣ ምን፣ የት፣ ወዴት ብለው መጠየቅ አይችሉም፣ አይወዱምም፡፡ ከሐሳብ ይልቅ በዘር፣ በዝምድና፣ በሀገር ልጅነት፣ አብሮ በመብላትና በመጠጣት፣ በመዋለድና በመጋባት ያምናሉ፡፡ ሐሳባቸውን ማሻሻል፣ ማዳበርና መለወጥ አይፈልጉም፡፡
    ሦስተኛው ጠባይ ደግሞ ሰብአዊነት ነው፡፡ ማወቅ፣ ማመዛዘን፣ መለወጥ፣ መሻሻል፣መገመት፣ መመዘን፣ ከትናንት መማር፣ ስለ ነገ መተለም፤ ከአካባቢ፣ ከዘር፣ ከጎጥ፣ ከአጥንትና ጉልጥምት ወጣ አድርጎ ማሰብ፤ ራስን የሌላውም አካል አድርጎ ማሰብ፤ ለአእምሮ ትልቅ ቦታ መስጠት፤ ስሕተትን ለማረም፣ አዲስ ነገርን ለመቅሰም፣ ለመሠልጠን፣ ለመመርመርና ለመፈልሰፍ መትጋት፤ ለፍቅር፣ ለርኅራኄ፣ ለሰላምና ለወንድማማችነት ትኩረት መስጠት፣ በሥርዓትና በሕግ መመራት፣ ከስሜት ይልቅ ለመንፈስ፣ ከፍላጎት ይልቅ ለአቋም፣ ከጥቅም ይልቅ ለመርሕ መቆም ነው ሰውነት፡፡ አእምሮ(ዕውቀት)፣ ልቡና(መድሎት)፣ እና ኅሊና(መንፈስ) ያለው ሰው ብቻ ነው፡፡ አእምሮን ለማወቅ፣ ለመረዳትና ለማሰብ፤ ልቡናውን ባወቅና በተገነዘበው ላይ ተመሥርቶ ለማገናዘብ፣ ለለማስተያየትና ለማነጻጸር፣ ለመመዘንና ለመወሰን፣ ኅሊናውን ለማምሰልሰል፣ ለማሰላሰል፣ ወደኋላ ለማሰብ፣ ወደፊት ለመተንበይ፣ ወደላይ ለመንጠቅ፣ ወደ እመቃት ለመጥለቅ ከቻለ ነው አንደ ሰው ‹ሙሉ ሰው› ሆኗል የሚባለው፡፡  
     
    ሰውነት ምንም እንኳን ከፍተኛው የሰብእና አካል ቢሆንም ጉድለቶች ግን አሉት፡፡ እንደ ዶክተር እጓለ አገላለጥ ለ‹ጽርየት› ትኩረት አይሰጥም፡፡ ‹ጽርየት› ማለት በግርድፉ ንጽሕና ነው፡፡ በዋናነት ግን የአእምሮ፣ የኅሊናና የልቡና ንጽሕናን ይመለከታል፡፡ ሰውነት በአንድ በኩል ሳይገራ ይዟቸው ከታችኞቹ ጠባያት ያመጣቸው እንከኖች፣ በሌላ በኩል ደግሞ የሐሳብ፣ የእምነት፣ የፍልስፍና፣ የዘር፣ የባህልና የሥልጣኔ ልዩነቶችን ለመፍታት በሚወስዳቸው መፍትሔዎች ምክንያት ‹ዕድፈት› ያጋጥመዋል፡፡ ‹ዕድፈት› ማለት ጥበብን፣ ዕውቀትን፣ ሥልጣንን፣ ገንዘብንና ዝናን ለግላዊ ፍላጎት ለማዋል የሚሠራ ሰብአዊ ሤራ ነው፡፡ በተለይም ይኼ ሤራ ሳይገራና ሳይገዛ ከመጣ የአውሬነትና የእንስሳነት ‹ተረፈ ጠባይ› ጋር ከተቀላቀለ አደገኛ ነው፡፡ ለአውሬነትና እንስሳነት ጠባያት የዕውቀት፣ የጥበብ፣ የሃይማኖት፣ የፖለቲካና የፍልስፍና ስያሜ እየሰጡ የሰውን ልጅ የሚያስቸግሩ ሰዎች የሚከሠቱት በዚህ ዕድፈት ምክንያት ነው፡፡ 
     
    ጽርየትን ለማግኘት ወደ አራተኛው የሰብእና ደረጃ መግባት ያስፈልጋል፡፡ ጽርየት የሚገኘው ከመልአክነት ነው፡፡ መልአክነት ዋናዎቹ መገለጫዎቹ ሁለት ናቸው ‹ለሌሎች በሚደረግ መሥዋዕትነት በመርካት› እና ‹ምስጉን ህላዌ› ናቸው፡፡ ለሌሎች በሚደረግ መሥዋዕትነት መርካት ማለት ለሀገር፣ ለወገን፣ ለዓለም ሕዝብ፣ ከዚያም አልፎ ለእንስሳትና ለዕጽዋት፣ ለወንዞችና ለሐይቆች፣ ለአእዋፍና ለዓሦች፣ ለሰማዩና ለምድሩ በሚከፈል መሥዋዕትነት መርካት ማለት ነው፡፡ ‹የራስ ደስታ የሌሎችም ደስታ ነው› ብሎ ማሰብ ሰውነት ሲሆን ‹የኔ ደስታ ከሌሎች ደስታ ይመነጫል› ብሎ ማሰብ ግን መልአክነት ነው፡፡ መልአክነት በምግብና መጠጥ፣ በልብስና ጫማ፣ በክብርና ዝና፣ በሥልጣንና ገንዘብ፣ በውበትና ቁንጅና ሳይሆን ይህቺን ዓለም መልካም የሰው ልጆች መኖሪያ ለማድረግ፣ ነጻነትንና ፍትሕን፣ እኩልነትንና ርትዕን፣ ሰላምንና መልካም አነዋወርን ለማስፈን በሚከፈል መሥዋዕትነት መርካት ነው፡፡ 
     
    ሰው በሚያገኘው ሳይሆን በሚሰጠው መደሰት፣ በሚዋልለት ሳይሆን በሚውለው፣ በሚደረግለት ሳይሆን በሚያደርገው፣ በሚከብረው ሳይሆን በሚያከብረው ነገር ይበልጥ መደሰት ሲጀምር ነው ጽርየት የሚገኘው፡፡
    ‹ምስጉን ህላዌ› ማለት ‹እያመሰገኑና እየተመሰገኑ መኖር› ነው፡፡ መላእክት እያመሰገኑና እየተመሰገኑ እንደሚኖሩት ሁሉ ሰውም ጽርየት ሲኖረው የሰዎችን መልካም ሥራ ለማየት፣ ከአድናቆት ለመጀመር፣ በስሕተታቸው ከመበሳጨት ይልቅ ከበጎ ሥራቸው ተነሥቶ ስሕተታቸውን ለማረም፣ በጉድለታቸው ከመናደድ ይልቅ ጉድለታቸውን ለመሙላት፣ ከጠማማው ግራር ታቦት ለመቅረጽ፣ ከእሾሃማው እንጨት ዕጣን ለመልቀም የሚተጋ ማለት ነው፡፡ እንዲህ ያለው ሰው የሚያጋጥመው ፈተና፣ የሚጋረጥበት ተግዳሮት፣ የሚደርስበት ችግር የለም ማለት አይደለም፡፡ ነገር ግን በእነዚህ ደስታውን አይነጠቅም፡፡ መሥዋዕትነቱ የሚያመጣውን በጎ ውጤት እንጂ የደረሰበትን አያስበውምና፡፡ በእርሱ ድካም የሚበረቱትን፣ በእርሱ ቁስል የሚፈወሱትን፣ በእርሱ እሥራት የሚፈቱትን፣ በእርሱ ሕማም የሚድኑትን፣ በእርሱ ሥራ የሚጠቀሙትን፣ በእርሱ ሞት የሚወለዱትን ያስባልና ደስተኛ ነው፡፡ ለዚህ ነው አመስጋኝ የሚሆነው፡፡ ተመስገኝ ህላዌም ይኖረዋል፡፡ የሚሠራው ሥራ የሚጠፋ አይደለም፡፡ ለትውልደ ትውልድ የሚኖር ነው፡፡ ምናልባት በአንድ ዘመን የተሸሸገ ቢመስል እንኳን መሬት ውስጥ እንደተቀበረ እሳተ ገሞራ አንድ ቀን ራሱን መግለጡ አይቀርም፡፡ ታሪኩን የሚጽፍለት፣ ገድሉን የሚዘክርለት ባያገኝ እንኳን እውነት ራሷ አፍ አውጥታ ምስክር ትሆነዋለች፡፡ ስለዚህ የእርሱ ኑባሬ በሞት አይገታም፡፡ ሞት ቅርጹን ይቀይረዋል እንጂ ክብሩንና ህላዌውን አይቀይረውም፡፡ እንዲያውም በቆየ ቁጥር ጣዕሙ እንደሚጨምር የገጠር ጠላ ዘመናት ባለፉ ቁጥር የሚያስታውሱትና የሚያመሰግኑት እየበዙ ይሄዳሉ፡፡ የሚፈልጉትና የሚጠቀሙበት ይጨምራሉ፡፡ ለዚህ ነው ‹ምስጉን ህላዌ› አለው ያልነው፡፡ ሲመሰገን የሚኖር ህላዌ ማለት ነው፡፡
    ጽርየትን ገንዘቡ ያደረገ ሰው ከወንጀል፣ ከጥመት፣ ከኃጢአት፣ ከጥቅመኛነት፣ ከአምባገነንነት፣ ከጥፋትና ከክፋት ጋር አይገጥምም፡፡ ይጸየፈዋል፡፡ እንዲህ ያሉትን ታግሦ፣ አቻችሎ፣ ተሸክሞ፣ እንዳላየ አልፎ፣ የራሱ ጉዳይ ብሎ፣ እኔን አይመለከተኝም ብሎ አያልፈውም፡፡ ድንግዝግዝ ሰብእና እንጂ ጽርየት እነዚህን አይታገሥምና፡፡  
     
    ዓለም የጣፈጠቺውና የምትጣፍጠው፣ በአጭሩ እድሜያችን ብዙ ነገር እንድናይ ያደረጉን፣ የሰው ልጅ ድካም ቀልሎ፣ የሰው ልጅ ሕማም ድኖ፣ የሰው ልጅ ጉድለት ሞልቶ፣ የሰው ልጅ ሥልጣኔ መጥቆ፣ የሰው ልጅ ሥርዓት ሠምሮ የምናየው በእነዚህ መልአካውያን አስተዋጽዖ የተነሣ ነው፡፡ ክፋቱ ቁጥራቸው ጥቂት ነው፡፡ ሥራቸው ግን ‹ከተባረከ ይበቃል አንዱ› እንደተባለው ነው፡፡ እነዚህ መልአካውያን በአውሬነት፣ በእንስሳነትና በሰውነት ውስጥ ያሉ ክፉ ዐመሎችን ሁሉ ገርተው፣ ቀጥተውና ገዝተው ልዕልናን ያገኙ ናቸው፡፡ በአእምሮ ሳይሆን በልዕለ አእምሮ የሚሠሩ ናቸው፡፡ ማንም እንደ ባዶ ኮምፒውተር የፈለገውን ፕሮግራም አይጭናቸውም፤ አይቀይዳቸውም፤ በሳጥን አስገብቶ አይወስናቸውም፡፡ እነርሱ በሐሳብ ልዕልና፣ በመንፈስ ንጽሕና ይራመዳሉ፡፡ ድንበሮችና አጥሮች፣ ቋንቋዎችና እምነቶች፣ ባህሎችና ልማዶች፣ ጎሳዎችና ጎጦች ሊገድቧቸው አይቻላቸውም፤ እነርሱ ‹መልዕልተ ኩሉ ሥጋውያን› ናቸው፡፡ በጥቅምና በገንዘብ፣ በክብርና በዝና፣ በሥልጣንና በርስት መደለል አይቻልም፡፡ እነዚህን ሁሉ ዐውቀው፣ ንቀው፣ ልቀው፣ መጥቀው፣ ከፍ ባለው የሰው ልጅ ክብር ‹መልአክነት› ላይ ደርሰዋል፡፡ እነዚህን ለሌሎች በመለገስ ይደሰታሉ እንጂ ለእነርሱ በማግኘት አይደሰቱም፡፡ 
     
    ዓለም በዚህ ዘመን የተቸገረቺው እነዚህን መልአካውያን እያጣች አውሬዎቹን እያበዛች፣ እንስሳቱን እያበረታታች፣ ሰብአውያኑንም ከጽርየት እየገታች በመሄዷ ነው፡፡ 
    ምንጭ:- የዳንኤል ክብረት እይታዎች
    Read more
  • ባህላዊ ሙዚቃችን በአገርኛ እይታ ሲቃኝ

                                              

                      የሰው ልጅ ሲርበው ምግብ እንደሚያስፈልገው ሁሉ፤ በውስጡ የሚመላለሱ ሃሳቦችን ለመግለጽምና ለማስታውስ እንዲሁም መንፈሱን ለመመገብ ሙዚቃን ይጠቀማል። ሙዚቃ ዓለም አቀፋዊ ቋንቋ እንደመሆኑ መጠንም ዓለም ሁሉ በሙዚቃ ያዝንበታል፣ ይደሰትበታል፣ይግባባበታል፣ይኖርበታል ወዘተ።

    በዓለም አቀፍ ደረጃ ሙዚቃ በተለያየ ስልት እንደሚገለጽ፣ በአቶ ወሰንየለህ መብረቁ የተጻፈና በኢትዮጵያ ብሔራዊ ቴአትር የተዘጋጀው ፅሑፍ ያትታል። እነርሱም ክላሲካል፣ጃዝ፣ፓፕና የህዝብ ሙዚቃ ሲሰኙ፤ በጥቅል አጠራራቸው ደግሞ መንፈሳዊና ዓለማዊ ይባላሉ። ይኸው ፅሑፍ ሙዚቃ ታሪክ መጻፍ ከመጀመሩ በፊት እንደተጀመረ ይገልጻል። የሰው ልጅ የገዛ ሰውነቱን እንቅስቃሴና ተፈጥሮ በማስተዋል ቀስ በቀስ ለመዘመር፣ ለመደነስና ሪትም (ቅኝት ያለው ሙዚቃን ለመፍጠር መቻሉንም ይናገራል።

    ሙዚቃ ሰዎችን በማግባባት ያስተሳስራል። የተለያዩ የጎሳ ቡድኖች አንድ እንዲሆኑ ያነሳሳል። ለምሳሌ የትግርኛ ምት በትግርኛና በአማርኛ ቃላት፤ የጉራጊኛው፣ የኦሮምኛውም ሆነ የሌሎች ቋንቋዎች ምት ከማይመስለው ቋንቋ ጋር በመቀላቀል ታጅቦ ሲቀርብ ምንም ዓይነት የቅኝትም ሆነ የስልት ልዩነት ችግር ሳያሳይ የአንዱን ቋንቋ ሌላው እንዲረዳ ያደርጋል።

    በተለይ የባህላዊ ሙዚቃ እነዚህን ተግባራት ከመከወን አንፃር ሠፊ ድርሻ እንዳላቸው ይታመናል። የሀገራችንን ባህላዊ ሙዚቃዎች በአገርኛ ባህል ሲቃኙ ቅኝታቸውን በአራት ከፍሎ ማይት ይቻላል። ትዝታ፣ አምባሰል፣ባቲና አንቺሆዬ። እነዚህን ቅኝቶችን በምሳሌ አስደግፈው አቶወሰንየለህ በፅሑፋቸው አብራርተውልናልና በጥቂቱ እንቃኛቸው።

    ትዝታ፦ በኢትዮጵያ ሙዚቃ ውስጥ ይህ መሰላል የሚፈጥራቸው የዜማ ስልቶች እንደ ትዝታ ያሉ የሩቅ ጊዜ ስሜትን አንፀባራቂዎች ናቸው። ኢትዮጵያውያን በውስጣቸው ሩህሩህ የሆኑ ናቸው። በሞት አምርረው ያዝናሉ። በመለያየት ይቆዝማሉ። ይህ ክስተት ተፈጥሯዊ መሆኑን በመዘንጋት ሳይሆን ተገናኝቶ መለያየትን በቀላሉ መቀበል የሚቸግራቸው በመሆኑ ነው። ትዝታም የዚህ ውስጣዊ ስሜት ነፀብራቅ ሆኖ ያገለግላል።

    አምባሰል፦ ኢትዮጵያውያን የተስፋ ሰዎች ናቸው። በባንዲራቸው ውስጥ ቢጫው ቀለም የሚገልጸውም ይኸን ተስፋቸውን ነው። ከብዙ ሀገራት ህዝቦች መሐል ኢትዮጵያውያንን የሚለያቸው በባህላቸው ውስጥ ተስፋን አካተው የሚጓዙ መሆናቸው ጭምር ነው። መከራን ለመታገስና ለማሳለፍ የሚችሉበት አቅም የሚፈጥርላቸው ይህ ብሩህ የሆነ ተስፋቸው ነው። ይህም በሙዚቃ ባህላቸው ውስጥ አንድ አድርገውም ይዘውት ይጓዛሉ። በዜማ ታግዞ መፅናናትና እራስን ማበረታታት የተለመደ ነው። ይህ ተስፋ በርቀት ያለን ሁኔታ በዓይነ ህሊና አቅርቦ የሚያሳይ ጊዜያዊውን ችግር ንቀው የሚያልፉበት መሣሪያ ነው።

    ባቲ፦ በኢትዮጵያውያን መካከል ኀዘንና ደስታ ሲፈራረቅ ሁሉንም በየመልካቸው ከሚያስተናግዱበት መንገድ መሐል አንዱ የዚህ ሙዚቃ ባህርይ የሚያስከትለው የመፅናናትና የመደፋፈር ስሜትን የመፍጠር ዘይቤ ነው። በዘፈን ጨዋታ በቀረርቶና በሽለላ ጦርነትን በድል የመወጣት መንፈስና መንገድ ያለው ባቲ ዜማ ነው። ይህ ስልት ለመነቃነቅ፣ ለመጨፈር ነፃ ስሜትን፣ ድፍረትን፣ ወኔን ለመጎናፀፍ ያስችላል። የባቲ መሠረታዊ ተልዕኮ ሞራልን፤ የአልደፈርም ባይነትን ስሜት በቀረርቶና በፍከራ አቀራረብ ስልት ማንፀባረቅ አንደኛው መንገዱ ነው።

    አንቺ ሆዬ፦ አንቺ ሆዬ ቅኝት የሚይዘው ስሜት እራስን አሳልፎ የመስጠት፤ ይበልጥ አምልኮትን የማንፀባረቅ ተሸናፊነትን ተስፋ ቆራጭነትን ለመቋቋም ፈጣሪን ከመማለድ፣ ፈጣሪን ከመማፀን ጀምሮ ያለውን ስሜት የሚገልጽና ትዝታን፣ ናፍቆትን እንዲሁም የአገር ፍቅርን ለመዝፈን የሚጠቅም ነው።

    በዚህ ዓይነት የተለያዩ ስሜቶችን ለማንፀባረቅ የሚችለው የስኬል አወቃቀር በኢትዮጵያ ሙዚቃ ውስጥ ያሬዳዊ ዜማ መዋቅርን የሚከተልና የቃላቶቹ አወራረድም ፍፁም እምነታዊ አገላለጽ ያለው ነው። በዚህ መሐል ግን እነዚህን የቅኝት ዓይነቶች በመደባለቅ የሚፈጠር የዘመናዊም ሆነ የባህላዊ ሙዚቃዎች ቅንጅት መኖሩ አይካድም።

    የኢትዮጵያ ሙዚቃ በኢንዱስትሪ ደረጃ ዕድገቱ የሚነገርለት አይደለም ለማለት ያስደፍራል። ምክንያቱም ዜማና ግጥም ደራሲው በሚፈለገው ደረጃ በዕድገት መሰላል ላይ መሆናቸውን የሚያረጋግጡ ማስረጃዎች ለማቅረብ አይቻልምና። ዜማውን ፈትሾ፣ግጥሙንም ተንትኖ የሚዳስስ ሐያሲም በብዛት አለ ለማለት አያስደፍርም። ሙዚቃዎች በሐያሲ ሳይሆን በአድማጩ ሲገመገሙ እንኳን እዚህ ግባ የሚባሉ አልሆኑም። ዛሬ ላይ «ገንዘብ ካለህ ሌላ ቢቀር ዘፈን ታወጣለህ» እየተባለ ይነገራል። ዘፋኙ ከቤት ሳይወጣ ዜማውንም ግጥሙንም በአንድ ሌሊት ሠርቶ ያድራል። ይህ ሁሉ ለሙያው ክብርና ልዕልና አስተዋጽኦ ካላደረገ ሌላ ምክንያት መፈለጉ ከንቱ ድካም ይመስለኛል።

    ገጣሚያን የሰዎችን ስሜት የሚኮረኩሩ ማለትም በተስፋቸው፣ በሚያልሙት ነገርና በውስጣዊ ስሜታቸው ዙሪያ የሚያጠነጥኑ ስንኞችን ለመጻፍ ይጥራሉ። ነገር ግን የአድማጭና ተመልካችን ቀልብ የሚስቡና ከተሰሙ በኋላም ከአዕምሮ የማይጠፉ ሙዚቃዎችን መሥራት ግን አልተቻለም። የጥንቶቹ ወይም ባህላዊ ሙዚቃዎች ሲዜሙ ዋጋና ጥቅማቸው ቁጥር ስፍር የለውም። ለአብነት ብናነሳ አንድ አዝማሪ ሲያዘምር በሙገሳው ውስጥ ተረብ ወይም ነቀፌታን በማስገባት ስህተትን ጠቁሞ የሚያልፍበትን ስንኝ ያስቀምጣል። ዜማዎቹ ቅኔያዊ እንጂ በቀላሉ የሚፈቱ አይደሉም። አሁን አሁን ግን እነዚሁ ባህላዊ ሙዚቃዎች ወይም በባህላዊ አዳራሽ የሚቀርቡና ባህላዊ ነን የሚሉት ሙዚቃዎች ከስም ውጪ የሚያስተምር ነገር አይታይባቸውም። እንደውም አንዳንዴማ ለሙገሳ ብቻ የተሠሩ ይመስላሉ። ምክንያቱም ደግሞ ለገንዘብ ማግኛ ብቻ ተብለው እየተሠሩ መሆናቸው ነው።

    በተለይ በቴሌቪዥን መስኮት የሚታዩና በባህላዊ ሙዚቃ ቤቶችም የሚዜሙ ሙዚቃዎች ባህሉንና ወጉን የማይወክሉ ገፀ ባህሪያት መሆናቸው። የሰዎችንም ስብዕና ክፉኛ እየተፈታተኑት መኖራቸው ለወደፊት ባህላዊ ሙዚቃ ዕድገት እንዳያመጣ እንደ ተግዳሮት ተጠቃሽ በመሆን ላይ ናቸው። በዚህም ኢትዮጵያዊነትን የሚያንጸባርቁ ሥራዎች ሁሉ እየጠፉ ይመስላል።

    የባህላዊ እንጉርጉሮ ሙዚቃ ሲጠቀስ፤ ለሲንቲሳይዘርና የሙዚቃ መሣሪያዎችን አጠቃቀም የሚያካትት የስቱዲዮ ሙያ መስፋፋት በምቱም ሆነ በዜማ ቅርፁ ላይ ተፅእኖ እያደረሰ ለመሆኑ፤ የሠርግ ዘፈኖችን ለአብነት ማንሳት ይቻላል።

    ሙሽሮች የሠርጋቸውን ቀን አይረሴ ከሚያደርጉበት መንገድ አንዱ የዳንስ ትዕይንት እንደሆነ ያምናሉ። በባህላዊ መንገድ ሲገለጽ ግን ሙሽራውና ሙሽሪት የቀኑ ንግስትና ንጉሦች ስለሆኑ ወዳጆቻቸው የሚያደርጉትን ትርኢት በመመልከት «የቤተ ዘመዱ ይታያል ጉዱ»፣ «ሙሽራውን ሙሽሪትን ያላችሁ እስኪ እንያችሁ»፣ «ይኼ ነው ወይ ሚዜህ አየንልህ»፣ «ይቺ ናት ወይ ሚዜሽ አየንልሽ» እና «እየበሉ እየጠጡ ዝም የጋን ወንድም» የሚሏቸውን የሠርግ ዘፈኖች ያዳምጣሉ።

    በሠርጉ የታደሙትና እንዲጨፍሩ የታዘዙትም ትዕዛዛቸውን ይፈፅማሉ። አሁን ደግሞ ነገሩ ተቀይሮ እነርሱው ዘፋኝና ደናሽ ሆነዋል። ሊያውም የእነርሱን ማንነት በማይገልጽ ሙዚቃ። በዚህ ጉዳይ ላይ በያሬድ የሙዚቃ ትምህርት ቤት የሙዚቃ መምህርና የሙዚቀኞች ማህበር ምክትል ፕሬዚዳንት ሰርፀ ፍሬስብሐትና የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቴያትር የባህል ሙዚቃ ክፍል ኃላፊ አቶ ሰለሞን ፀጋዬ እንዲሁም ሌሎች የሙዚቃ ባለሙያዎች የሚሉት አላቸው።

    የሙዚቃ ባለሙያውን ሰርፀ ፍሬስብሐትን ሃሳብ እናስቀድም «የኢትዮጵያ ሥልጣኔ የሥልጣኔ መንፈሱን በሊቃውንቱ ቅኔና በአዝማሪዎቹ ጨዋታ ውስጥ እንዲሁም በየብሔረሰቡ ውስጥ ባሉ ሥነ ቃሎች እውነተኛ መልኩን ይዞ ይገኛል። ስለዚህ ማንነትን ለማወቅ በባህላችን መኩራትም ተገቢ ነው። የምዕራቡን ባህላዊ ሙዚቃ መሣሪያ ወስዶ ለኢትዮጵያ ባህላዊ ሙዚቃ መጠቀም አንዱ የዘመናዊነት ወግ ሊሆን ይችላል። ነገር ግን በምንም ዓይነት መልኩ የምዕራባዊያን ሙዚቃዊ ባህል ብቸኛ ዘይቤ አድርጎ መቀበሉ ዘመናዊ ሊያሰኝ እንደማይችል መገንዘብ ተገቢ ነው» በማለት ይገልጸዋል።

    የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቴያትር የባህል ሙዚቃ ክፍል ኃላፊ አቶ ሰለሞን ፀጋዬም በበኩላቸው፤ በብዛት የባህላዊ ሙዚቃዎች ግጥም የአካባቢዎ ቻቸውን የተፈጥሮ ሀብት ከማድነቅ፣ የአካባቢን ልማት ከመናገር፣ በተቃራኒ ፆታ መካከል ስላለ ፍቅርና ማህበራዊ መስተጋብርን በጥቂት የሙዚቃ ስንኝ ውበት መልዕክታቸውን ከማስተላለፋቸውም በላይ ለሕብረተሰቡ ሕልውና ወሳኞች እንደሆኑ ያስረዳሉ።

    አቶ ሰለሞን እንደሚናገሩት፤ የባህላዊ ሙዚቃ ሥራዎች የሕብረተሰቡን ማንነት መገለጫ የሆኑትን እሴቶች ከሕብረተሰቡ በማውጣት የፈጠራ ሥራዎችን በማከል ወይም እንዳሉ ቱባውን በመውሰድ ከአንዱ ወደ ሌላው ማሸጋገርና እንዲደመጡ ማድረግ ተገቢ ነው። እነዚህ ባህላዊ ሙዚቃዎች መደመጥ ከጀመሩበት አንስቶ ሥራዎቹን በመገምገም አስፈላጊ የማሻሻያ እርምጃ ወይም ገንቢና ተገቢ አስተያየት የሚሰጥበትን መንገድ መዘርጋትም ያስፈልጋል። ሆኖም ግን ይህ ተግባር ሲሠራበት አይታይም። በተለይ ቋንቋውን በማያውቁት አካላት ሙዚቃዎቹ ሲዜሙ በሕብረተሰቡ ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ እያሳረፉ መሆኑን ማንም ሰው የሚረዳው ጉዳይ እንደሆነም ይናገራሉ።

    በደቡብ ክልል የሙዚቃ አቀናባሪ የሆኑን አቶ ዓይነው ተስፋዬ እንደገለጹትም፤ «ባህልና እሴታቸውን የጠበቁና ሥነ ምግባር የተላበሱ ሥራዎችን ለትውልድ ማስተላለፍ የጥበበኞች ኃላፊነት ነው» ይላሉ። ለዚህም በዘርፉ ያሉ የጥበብ ባለሙያዎች ለሙዚቃው ማደግ የድርሻቸውን ሊወጡ እንደሚገባ ይናገራሉ። በአሁኑ ወቅት ግን አንዳንዶች ገንዘብ ለማግኘት ብቻ የሚሠሩ መኖራቸው እሙን መሆኑን በመጠቆም። ይህን አመለካከት የሚያራምዱ አካላት እራሳቸውን መፈተሽ እንደሚገባቸውም ያሳስባሉ። «ይህ ካልሆነ ግን ታሪክን፣ ባህልና ማንነት በቀላሉ በምዕራባዊያኑ እንዲዋጥ ማድረጉም አይቀርም» የሚል እምነት እንዳላቸው ይገልጻሉ።

    አቶ አየነው እንደሚናገሩት፤ስለሙዚቃዎች ሲወሳ ክሊፖችን ማነሳቱ አይቀሬ ነው። በተለያዩ የኤሌክትሮኒክስ መገናኛ ብዙሃን የሚተላለፉና ከባህር ማዶ እንደተወረሱ የሚያሳብቁ የሙዚቃ ክሊፖች፤ ቅጥ አምባሩ በጠፋ አለባበስና በከፊል እርቃንን የሚያሳዩና በፀረ ባህል የታጀቡ መሆናቸው ለባህላዊ ሙዚቃ ትኩረት እንዳልተሰጠው የሚያሳይ ነው።

    የሙዚቃ ክሊፖቹ፣ በማህበረሰቡ በተለይ በታዳጊዎች የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ ላይ ግልጽ ተፅዕኖ እያሳደረ ይገኛል። የክሊፕ ተዋንያኖችም ቢሆኑ ራሳቸውን ከማስተዋወቅ፣ ዝናን ለመጎናፀፍ ከመራወጥ ይልቅ ድርጊታቸው በተመልካች ዘንድ የሚያስከትለውን አሉታዊ ተፅእኖ ለአፍታም ቆም ብለው አለማሰባቸው እጅግ የሚያስቆጭ ጉዳይ ነው። እዚህ ላይ «ባህልን አቃሎ፣ ንቀትን ተላብሶ ዘመናዊ ለመሆን ምዕ ራባውያንን መምሰል አለብን?» የሚለውም መልስ የሚፈልግ ቀዳሚ ጥያቄ ነው። ማንኛውንም የውጭ ሙዚቀኛ ባህሉን ሳይለቅ ይዘፍናል። «እኛ ታዲያ የሌላን መውረስ ለምን አስፈለገን?» በማለት በቁጭት ምልስ ያላገኙለትን ጥያቄ ይጠይቃሉ።

    «ቀደም ባሉት ዓመታት ቴክኒዮሎጂ ባልተስፋፋበት ሁኔታ ዕድገት ለማምጣት አዳጋች ሆኖ ቢቆይም በርካታ ጎሳዎች ሙዚቃዎቻቸውን ለመድረክ አዘጋጅተው ለማቅረብ እንዲችሉ የማበረታቻ ኮንሰርቶች በየአካባቢው ይደረጉ ነበር። ሙዚቃን ሥዕልን በሥርዓት ማጥናት እንዲቻል ትምህርት ቤቶች ተከፍተዋል። ለምሳሌ ያሬድ ሙዚቃ ትምህርት ቤት በዚህም ባህላዊ ሙዚቃ እየተስፋፋ የመጣበት ሁኔታ ይታያል።» በማለት ሃሳባቸውን ያጋሩኝ ደግሞ በኢፌዴሪ ባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር የባህል ልማት ባለሙያ አቶ ብርሃኑ ታዬ ናቸው።

    አቶ ብርሃኑ እንደሚናገሩት ከሆነ በአሁኑ ወቅት ባሀላዊ ሙዚቃን ለማስፋፋት መስሪያ ቤታቸው የተለያዩ ተግባራትን በማከናወን ላይ ነው። ጥናቶችን በሙያተኞች በማስጠናት ለባለሙያው እንዲቀርብ መደረጉንና ከክልል ለመጡ የሙዚቃ ባለሙያዎች ሥልጠና መሰጠቱን ካከናወኗቸው ተግባራት መካከል ለአብነት ይጠቅሳሉ። በቀጣይም ይህንን ሥራ በስፋት በማከናወን በዘርፉ የሚታዩ ክፍተቶችን ለመሙላት በትኩረት ለመሥራት ማቀዳቸውንም ጠቁመዋል።

    ምንጭ:- አዲስ ዘመንጸሐፊ (ጽጌረዳ ጫንያለው)

     

    Read more
  • ባቡር፣ መንገድና የሰው ጠባይ

       

    ከአዳም ረታ

    ተመርቆ የቆየው የባቡር መንገድ ስራ የጀመረ ጊዜ “ከተማችን ዘነጠች” ተባለ። “ዓለሟን አየች” ተባለ። በየልቡ “አሁን ደመቅሽ አዲሳባዬ” ተዘፈነላት። ሰው ደስታውን በተለያየ መንገድ ገለጸ። የትናንት መልካም ታሪኮችን ስለዛሬ መስዋዕት ያቀረቡ አሽቋላጮችም ነበሩ። አንዳንድ የአዲስ አበባ ኗሪዎች እጅጉን ተመጻደቁ። በነዋሪው ግብርና፣ ነገ ላቡን ጠብ አርጎ በሚከፍለው (አልያም ሞልቶ ከተረፈው ተፈጥሯዊ ሀብት በዓይነት በሚከፈል) ብድር መሰራቱን የማያውቁ ይመስል ብሽሽቅ ጀመሩ። የስልጣኔ አልፋ መሆኑን አወሩ። “የ24 ዓመቱ ልፋት አፈራ” አሉ።

    ለባቡር መንገድ ስራ ጫካ የተገባ ይመስል “የታጋዮች ደም ፍሬ እያፈራ ነው።” ተባለ። ሬድዮና ቴሌቪዥኑ ሌላ ስራውን ትቶ፥ ከሞላ ጎደል ባቡሩን ማውራት ጀመረ። ከባቡሩ በሚተርፈው ጊዜ ባለጊዜውን “ሞላ” ያቀነቅናል። ሰልፌዎች በየሰዉ ግድግዳ ተለጣጠፉ። ወሬው ባቡርና ባቡር ብቻ ሆነ። ጋዜጠኞቹ ከምን ጊዜውም በላይ መበጥረቅ ጀመሩ። አንዱ “ይሄን ታሪካዊ ትኬት አልበም ውስጥ አስቀምጬዋለሁ” ሲል ገረመኝ። ለወሬ ሲቸኩል፥ “ትልቅ ዋጋ ያለውን አረንጓዴ ትኬት ቆርጬ ረዥሙን መንገድ ነው የሄድኩት።” አለ። (ትልቅ ዋጋ ያለው ትኬት ቀዩ ነው እንጂ አረንጓዴው አይደለም።)

    ወዲህ ከፒያሳ ተነስቶ ቃሊቲ፣ ወዲያ ደግሞ ከጦር ኃይሎች ተነስቶ ሀያት የሚዘልቁ ሁለት መንገዶች ተዘረጉና ከተማችን ቄንጠኛ ሆነች ተባለ። ሰዎች ደግሞ መውረጃቸው ጋር ሲደርሱ ወደጉዳያቸው ቶሎ እንደመሄድ ወገባቸውን ይዘው እዚያው ቆመው ወሬያቸውን ሲሰልቁ ይውላሉ። የባቡሩ መንገድ ሊሰራ ሲቆፈርና በልምምድ ወቅት፣ ከብበው ይመለከቱ ከነበረው በላይ ሰዎች የባቡሩን ማለፍ ቆመው ይመለከታሉ። ያወራሉ። ምን እንደሚያወሩ ግን አይገባኝም ነበር። ፖሊሶችና ትራፊኮች የባቡር ጣቢያዎች ላይ ፈሰሱ። በቻይኖች እየተዘወረች ባቡሯ ብቅ ስትል (በየ6 ደቂቃው ነው ተብሏል) ሰዉን ያዋክቡታል። ከድንዛዜው የተነሳ ሀዲዱ ላይ ሲሰጣ፣ ተገርፎ የሚወጣም ነበር። (ሲያንሰው ነው።)

    እንዳያያዛቸው፥ የባቡሩ መንገድ ስር፣ እና ጎንና ጎን፣ አንድ ቀን እሳት አንድደው፣ ጀበና ጥደው ቡና ሳይጠጡም አይቀር። ዳስ ጥለው ጠላ ሳያንዶቆድቁም አይቀር። የእድር ስብሰባዎችም እዚያ ሳይካሄዱም አይቀር። መጀመሪያ ሰሞንማ ባቡሩን ለማየት ከቤት ተቀሳቅሰው የሚወጡ ነበሩ። እንደ ቤተ አምልኮ ሊሳለሙት ይመስል ነጠላ ጎትተው ዋናው መንገድ ላይ የሚውሉ ጎልማሶች ተበራከቱ። ጎረምሶችና ኮረዶች ደግሞ መቀጣጠሪያቸውን የባቡሩ መንገድ ያለበትን አቅጣጫ ብቻ አድርገውታል።

    በየስልኩ “ሃሎ! እሺ… አልቆይም ኧረ። ባቡሯን ይዤ ነው የምመጣው።”፣ “ውይ ባቡሯ አመለጠችኝ። በቃ ቀጣይዋን እይዛለሁ።”፣ “ባቡር አትይዥም? አቦሉ ላይ ድረሺበት…”፣ “ለትንሽ አረንጓዴዋ ትኬት አለቀችብኝ። በቀይዋ መጥቼ አቆራርጣለሁ። አልቆይም…” የሚሉ የስልክ ወሬዎች መሰማት ጀመሩ። “ችግር ያቅልል ተብሎ ችግር ሆነ እኮ። ታያለህ መንገዱን እንደዘጋጋው?” የሚሉ አሽከርካሪዎች በዙ። ።

    የባቡሩ መጫኛና ማውረጃ ቦታዎች ሁልጊዜ ትርምስ ሆነ። መንገድ መዘጋጋት ጀመረ። በተለይ ባቡሩ ዝቅ ብሎ፣ ከመኪና ጋር እየተጠባበቀ በሚያልፍበት ቦታዎች ላይ የትራፊኩ ጭንቅንቅ በዛ። ታቦት እንደሚሸኙ ሁሉ ተሻጋሪዎች ተከትረው ቆመው ይጠብቃሉ። የመርካቶ በራፎች ትርምስ በዛባቸው። ወትሮም ግር ብለው ሲወጡና ሲገቡ ቀብር የሚሄዱ የሚመስሉት የመርካቶ ሰፈር ነዋሪዎች መውጫና መግቢያ ላይ፥ አስከሬን ቆመው የሚያሳልፉ ይመስል… አልቃሽ ያዙኝ ልቀቁኝ ብላ ስትፈጠፈጥ ቆመው እስክትነሳ ይጠብቋት ይመስል…መውጫና መግቢያው ላይ መገደብ ጀመሩ። ትራፊክና ፖሊሶች ላይም ጭንቅ ሆነ። መጀመሪያ ሰሞን፥ ሰዉ ጉዳይ ሳይኖረውም ለሙከራ ይሳፈር ነበር። “እስኪ ሽርሽር እንውጣ” ይላሉ። ለሙከራ የሚሳፈሩት ሰዎች ፊት የመገረም ፈገግታ ፊታቸውን ሞልቶት ይታያል።

    ትንሽ ከርሞ ከተማዋ በዚህ ባቡር ከዘነጠች በኋላ እናቴ አንድ ሀሳብ ተከሰተላት። ካልጠፋ ነገር ባቡሩ ጣቢያ ጋር ቆሎ የማዞር ሀሳብ ተከሰተላት። መንገድ ሲሄዱ መኪና ተበላሽቶ ወርደው የሚተራመሱ ሰዎችን ሲያይ፥ “እዚህ ጋር ሻይ ቤት መክፈት ነበር” እንዳለው ስራ ፈጣሪ ጉራጌ እናቴም የስራ ሀሳብ ተከሰተላት። በቆሎ ጀምረነው፣ የሰዉን ፍላጎት እያየንና እንደ ወቅቱ ድንችና በቆሎም እንጨምራለን አለች። በፕላስቲክ የተለበጠ “ሞባይል ካርድ አለ” የሚል ወረቀት አንገቴ ላይ አንጠልጥዬ፣ ማልጄ ቆሎዬን ይዤ እንድወጣ ተፈረደብኝ።

    ባቡሩ እንቅልፌን ቀማኝ። ባቡሩ ልጅነቴ ላይ ተደራደረ። እንደፈረደብኝ ባቡር ለሚጠብቁ ሰዎች ቆሎዬን መስፈር ጀመርኩ። እንደ ስራ ሳይሆን እንደቅጣት ስለምቆጥረው በደስታ አድርጌው አላውቅም። ባቡሯ እንዳታመልጣቸው ሲዋከቡ መልስ ጥለው የሚሄዱ ሰዎች ሲያጋጥሙኝ ደስ ይለኝ ጀመር። እንደዛ ሲሆን “ስትመጣ ትከፍላለህ… ቅመሳት” እያልኩ መቀናጣትና ገበያተኛ ማማለል ይቃጣኛል።

    አንዳንዴ ደግሞ የፋጤ እድል ይገጥመኛል። ማንጎ ሸጣለት “ሽልንጌን” እያለች የጮኸችው የሀረሯ ፋጡማ ትዝ ትለኛለች። አንዳንዱ ቆሎዬን ሰፍሬለት ሳይከፍለኝ ባቡሯ ውስጥ ይገባል። እንዲህ ሆነ ስራዬ። ባቡሯ በመጣች ቅጽበት እንደ ሀይለኛ ዝናብ ሿ ይልና፣ ወዲያው ቀጥ ብሎ ያባራል። ሰፌዴን ይዤ እንደነገሩ ትከሻዬ ላይ ጣል አድርጌው እወጣና ባቡር መንገዱ አካባቢ በፀጥታ ገዢ እቃርማለሁ። ባይኖቼ እለማመጣለሁ።

    ባቡር ጠባቂው “መጣች መጣች” ይባላልና አንገት ሁሉ ሰግጎ ባይኑ አቀባበል ያደርግላታል። እሪ ይባላል፣ ይጮሃል፣ ይገፋፋል። ጨዋ የሚመስሉ ሴቶች እንኳን ቀሚሳቸውን ሰብስበው ይሯሯጣሉ። ቆሎዬን ሽጬ እቤት ከተመለስኩ በኋላ ሌላ ቆሎ ከሌለ፣ የሞባይል ካርዶቼን ይዤ ሰፌዱን አስቀምጬ እወጣለሁ። ከዚያ ለተባራሪ ፈላጊ ሞባይል ካርድ እየሸጡ ወሬ መስማት ነው።

    ባቡሩ መጀመሩ አንድ ትልቅ የወሬ ለውጥ አመጣ። ሕዝቡ ለታክሲ መጋፋቱን በባቡር መጋፋት ተካው። የሚሄድበት መንገድ አጭር የታክሲ ወይም የእግር መንገድ ቢሆን እንኳን፥ እንደምንም ብሎ ባቡሩ በሚሄድበት አቅጣጫ ሄዶ፣ በታክሲ ማቆራረጥ ጀመረ። ባቡሯን ለመጠቀም ቀደም ብሎ እየወጣ ራሱ ላይ መከራ ከመረ። ወሬው በየቦታው በየቤቱ በየቅያሱ ስለባቡርና በባቡር ስለመሄድ ሆነ። ቃሊቲና ቂሊንጦ ያሉ እስረኞችን የሚጠይቅና መንጃ ፍቃድ የሚያወጣው ሰው በዛ። ባቡሯን ቃሊቲ ድረስ ለመጠቀም ብሎ ወጥቶ ደብረ ዘይት ሄዶ የሚዝናናውም ሰው ጨመረ።

    “ፍጥነቱ ደስ ሲል። ደግሞ የሚሄድም አይመስልም… ”

    “መንገጫገጭ የለ… ታክሲው እኮ ሲንጠን እንዴት ገድሎን ነበር?”

    “አንቺ ባቡሩን ሞከርሽው? ወደ ሀያት ስትሄጂበት ደግሞ ከቃሊቲው ይለያል።” ትንታኔዎች ተደሰኮሩ።

    “ትላንት ለቅሶ ሄጄ… እንዴት ፈጥኜ መጣሁ መሰለሽ።” (ሰው ሲሞቱና ትልልቅ ጉዳዮቹ እንዳያልፉት ባቡሩ መንገድ ተከትሎ ያሉ ዘመዶቹ ጋር ዝምድናውን አጠበቀ።)

    “ደግሞ ከታክሲው ሲናጸር ዋጋው መርከሱ… ታክሲዎቹማ ሲበዘብዙን ኖሩ እኮ።”

    “ኧረ የረዳቶቹን ስድብ መጠጣቱና የጣሉትን ቂጥ ማየት መቅረቱስ”

    “’ድመት መንኩሳ ዐመሏን አትረሳ’ …አሁን ምንድን ነው መስገብገብ። ሆዱ እኮ ሰፊ ነው። ሁላችንንም ይችለናል። ኧረ ተዉ ቻይኖቹም ይታዘቡናል…”

    “ኧረ ደቂቃው እንዳይሞላብሽ ፍጠኚና ውጪ”

    “ለትንሽ ጥሎኝ ሊፈረጥጥ። ሀዲዱ ላይ መዳመጤ ነበር…ብቻ ብረቱን ይዤ ተረፍኩ።”

    “ባቡር ላይ እያስቸገረኝ ነበር። ስልኬን ወስዶ…”

    “እንዴ ባለቤቴ እኮ ባቡሯ እንዳታልፈው ስለሚጣደፍ ማምሸቱም ቆሟል። ይኸው በጊዜ፣ መጥቶ ስንላፋ ነው የምናመሸው ስልሽ…”

    ጨዋታው ባቡርና ባቡር መንገድ ሆነ።

    ባቡር ባቡር የሚሉ ዘፈኖች፣ የድሮ የዘፈን ክሮች እየተራገፉ ወጡ። አዳዲስ ግጥምና ዜማዎችም ተቀመሩ። ችኮላው አላደርስ ያላቸው የቀድሞ ዘፈኖችን ግጥሞች አድሰው ሬድዮዎቹን አጨናነቁ።

    ባለጋሪው ባለጋሪው፣
    ቶሎ ቶሎ ንዳው…

    የሚለው ዘፈን ግጥም ተቀይሮ…

    ባለባቡሩ ባለባቡሩ፣
    ሸገር ሆኗል ሀገሩ!

    ተሳፋሪ ሁሉ ባለ ጉዳይ ነው
    ታክሲና አቶቢሱን አሻግሮ ሚያየው
    የሞላ የሞላ ባለና በፊቴ
    ባሳፈረኝና እፎይ ባለ ስሜቴ፤
    እፎይ ባለ ስሜቴ፤

    ተብሎ በየኤፍ ኤሙ ተሰማ።

    በባቡር በፍቅር መንገድ ላይ በባቡር
    በባቡር በመውደድ መንገድ ላይ በባቡር
    መጓዝስ ካልቀረ ካንቺ ጋር ነበር

    የሚለው ሙዚቃ እንዳንዲስ መጠባበሻ ሆነ።

    በባቡሩ መንገድ የቆምኩት አሁን
    ስንቱን አሳልፌ ልዘልቀው ይሆን?

    የሚለው የሜሪ አርምዴ ዘፈን ከነክራሩ ከተሰቀለበት ወረደ።

    በየታክሲው ጭቅጭቁ፣ ማስፈራራቱና ዛቻው በዛ።

    “ኤጭ አትጨማለቅ እንግዲህ! ባቡር እኮ…” እያሉ የሚያስፈራሩ፣ “’እጸድቅ ብዬ ባዝላት…’ አንተ በባቡር መሄድ አቅቶኝ አይደለም።” እያሉ የሚመጻደቁ፣ “እንደውም ተወው ባቡሯ ብቅ አለች” ብለው የሚያኮርፉ ተሳፋሪዎች በረከቱ።

    “ታክሲ ጥንቡን ጣለ” ተባለ።

    ስጋቶችም አልጠፉም።

    “መብራት ቢጠፋስ?”፣ “ደግሞ ሲዘንብ ቢነዝረኝስ?”፣ “ይሄ ደንባዛ ቻይና ቢያስነጥሰውና ዐይኑ ጭራሽ ድርግም ቢልስ?” የሚሉና ሌሎች የፍርሃት ወሬዎች በሹክሹክታና በየሰዉ ልብ ውስጥ ይብላሉ ጀመረ።

    “ባቡር ጣቢያው ጋር ጠብቂኝ” “ምስጢራዊ የባቡር ጉዞዎች” “መሀልየ መሀልይ ዘባቡር” “የባቡሩ ጉዶች” “ባቡር ላይ ያየሁት ወንድ የወሰደው ልቤ” “ባቡር ተሳፍሬ” “የዘገየው ባቡር” “ከባቡር አደጋ ለመትረፍ የሚያስችሉ 8 ነጥቦች” “ባቡርን ወደ ቢዝነስ የመቀየር ጥበብ” “የባቡር ኬሚስትሪ” “ባቡሩ” “ከባቡር የወጣች ነፍስ” “ባቡር መንገዱ ዙሪያ ያሉ የወሲብ ሕይወቶች”…የሚሉ የተለያዩ ከተፋ መፅሐፍትና ፊልሞች በዙ። ሙዚቃዎችም ባይነት ባይነቱ ሆኑ። ገጣሚያንም ወገባቸውን ቋጥረው ስለባቡር ተቀኙ። ናፍቆትና ጥበቃ በባቡር ተሰማመሩ።

    “የከሸፈው የአሸባሪዎች ሴራ በባቡሩ መንገድ ላይ”፣ “እንደ ባቡራችን ፈጣኑ ኢኮኖሚያችን”፣ “ባቡር ላይ በሻዕቢያ ተላላኪ ፀረ ሰላም ኃይሎች የተቀነባበረው ፍንዳታ ምስጢር ተጋለጠ”፣ “አቶ አንዳርጋቸው እንደ ኤክስፕረስ መንገዱ የባቡሩንም ጎበኙት። ይህኛው የባቡር ጉዞዬ ከእስከዛሬው ሁሉ ለየት ያለ ነው አሉ።” እና የመሳሰሉ ዶክመንተሪዎችና የአዲስ ዘመን ጋዜጣ ርዕሶች በብዛት መታየት ጀመሩ።

    እኔ ግን ኑሮ ባቡር ላይ ተጭኜ ቆሎ እሰፍራለሁ እንጂ እስከዛሬ ባቡር ተሳፍሬ አላውቅም። ባቡሩ ሆዴን እያሰብኩ ባቡር ተሳፋሪን አሳድዳለሁ። በቆሎና ስለቆሎ ያየሁት ጉድ ይበዛል። ሳድግ ግን “ባቡር መንገድ ላይ ያሳለፍኩት ልጅነቴና ትዝብቶቼ” ወይም “ባቡር መንገድና የሰው ልጅ ጠባይ” ወይም “ባቡርና ሕይወት” ወይም “ባቡር ጣቢያ ላይ የተረሳው የትንሹ ልጅ ሕይወት” የሚል መጽሐፍ ብጽፍ ደስ ይለኝ ነበር። ትምህርት ቤት አልሄድኩም እንጂ መጻፍ ብለምድና መጽሐፍ ብጽፍ ደስ ይለኝ ነበር።

    ‘ግን ሰው ከባቡር መሳፈርና ስለባቡር ማውራት ምን ጊዜ ተርፎት ያነብልኛል?’ ስል አስባለሁ።

    ማስታወሻ
    ይህንን የጻፍኩት የአዳም ረታ “ግራጫ ቃጭሎች” ላይ ገጽ፥ 127-128 ባለው “ቧንቧ፣ ልብስና የሰው ጠባይ” በሚል ንዑስ ርዕስ በተጻፈው ታሪክ መቆስቆስና ቅርጽ ነው። አንዳንድ አረፍተ ነገሮችንም በቀጥታ ከግራጫ ቃጭሎች ላይ ገልብጫለሁ።

     

     

     

     

     

    Read more
  • ሀበሻ ለምን ይደባደባል??

     

    ቤተልሔም ኒቆዲሞስ

    በቅርቡ በስታንፈርድ ዩኒቨርስቲ የተደረገው ጥናት እንደሚያሳየው ሀበሾች በሶስት አበይት ምክኒያቶች እየተደባደቡ ይገኛሉ ፡፡
    1ኛ. የሙምባይ አየር ማረፊያ ባህር ተጠግቶ የተሰራው በጀልባ እንድንጠቀምበት ነው ብለው የባህር ዳር እና የአዋሳ ባለታንኳዎች የርስት ጥያቄ አንስተው እየተወዛገቡ ነው....
    2ኛ. እስራኤል ደርሰው የተመለሱ አሮጊቶች ይሁዲ ስረመሰረት ያለውን ዶናልድ ትራምፕን እየደገፉ ከአቻ ኔቲቭ አሮጊቶች ጋር ጠብ እየጫሩ ይገኛሉ
    ..............ከምንም በላይ ግን.........
    3ኛ. 50 ሳንቲም መልስ ስጥ አልሰጥም በሚል አበይት ርዕስ ኔቲቭ ወያላ እና ተሳፋሪ እየተናከሱ ያለበት ሁኔታ እንዳለ ተጠቁሟል ፡፡
    50 ሳንቲማችን የእድገታችን መሠረት ነው!!!
    ጉዞ ወደ ሀብት ማማ ከ50 ሳንቲም ጋር!!!
    ክድ እንግዴ!!!!

    Read more